Akut Pankreatit


Aylin Baytöre - İstanbul Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi

Akut pankreatit (AP) gastrointesnital sistem rahatsızlıkları arasında en sık hastaneye yatış gerektiren hastalıklardır. AP tedavisinde, etiyolojik nedenin tespit edilmesi tedavi uygunluğu ve takibi açısından büyük önem taşır.[1]


AP’yi genel olarak; ekzokrin pankreasın asiner hücrelerindeki enzimlerin yol açtığı hasar olarak tanımlayabiliriz. Bu klinik tabloya sekonder olarak inflamasyon eşlik eder. İnflamasyon derecesi değişkenlik göstermektedir. Kendi kendini sınırlayan hafif bir pankreatik ödem olabilirken organ yetmezliği ve ölüm gibi ciddi sonuçlar da görülebilir.[1]


Birçok etiyolojik faktör tanımlanmıştır ancak bunların %10-30’u idiyopatiktir. Ülkemiz de dahil olmak üzere dünya genelinde görülen en sık neden safra kesesiyken ikinci en sık neden alkoldür. Alkol ilişkili pankreatit için uzun süreli alkol kullanımı (5 yıldan daha fazla) gerekmektedir. Diğer nedenler hipertrigliseridemi, hiperkalsemi, ilaç ilişksi, anatomik anomalilerdir.[1,2]


Tanı


Karın ağrısı ile gelen her hastada AP akla gelmelidir. Çünkü çoğu hastada üst karın ağrısına rastlanır. Bu ağrı şiddetli ve sabittir. 2006 yılında yayınlanan bir bildirgeye göre üç ana özellikten ikisinin görülmesi gerekmektedir. Tanı kriterleri arasında; tipik karın ağrısı, serum amilaz ya da lipaz düzeylerinin normalden 3 kat fazla olması ve görüntüleme sonuçlarında tipik bulgu varlığı yer almaktadır.[6]


Amilaz, pankreatitin ilk 12-24 saatinde en yüksek seviyelere ulaşır. Sonra 4-7 gün içinde normal değerlerine iner. Tanı için bu değerin 1000 IU üzerinde olması gerekir. Lipaz/amilaz oranı alkolik pankreatitte ayırıcı tanıdır. Bu türde amilaz hafifçe, lipaz ise çok fazla yükselir.[5]


Bunların dışında bulantı kusma da görülebilir. Fiziksel semptomlar şiddete bağlıdır. Ateş ve taşikardi görülebilir. Ciddi vakalarda şok da görülebilir. Hastalığın derecesinin belirlenmesi hastalıkla ilgili en önemli konulardan biridir.[6]


Görüntüleme


Ultrasonografi(USG): Karın ağrısı ile gelen her hastada AP düşünülüp görüntüleme yapılacağı zaman ilk kullanılan yöntemdir. Bunun nedeni kolay ulaşılabilir, ucuz, gebelik durumunda kullanılabilen, basit ve tekrarlanabilir olmasıdır. Safra yolları, pankreas ve çevresi hakkında yararlı bilgiler verebilir fakat buna karşılık bağırsaklarda oluşan gazlar incelemenin net olarak yapılmasının önüne geçebilir.[1,5]


Bilgisayarlı tomografi(BT): BT ve MRG akut pankreatit tanısında gerekli değildir ancak ciddiyetin belirlenmesinde önem taşırlar. USG yöntemi kadar faydalıdır. Görüntüleme için en uygun zaman 72-96 olarak bilinmektedir.[1,5]


Magnetik rezonans görüntüleme(MRG): AP nedeninin belirsiz olduğu durumlarda komplikasyonların değerlendirilmesi açısından önem taşır. Ancak biliyer (safra ile ilgili) etiyoloji açısından kolanjit (safra yolları enfeksiyonu) bulgular varsa özellikle 5mm’den küçük taşların görüntülenmesinde endoskopik ultrasonografi kullanılabilir.[1,5]


Endoskopik retrograd kolanjio pankreotograf (ERCP): Bu yöntem; biliyer obstrüksiyon şüphesi olup sarılığı olan hastaların araştırılmasında, etiyolojisi belli olmayan sık tekrarlayan pankreatiti olan hastaların araştırılmasında gibi çeşitli amaçlarla kullanılır. AP en sık görülen komplikasyonlardandır. Genelde işlemi takiben iki saatte ortaya çıkar. Ancak bu durum genelde pankreatik hastalığı olup başarılı bir kanülasyonu takiben gelişir. Taş çıkarılması veya stent yerleştirilmesi gibi işlemler yapıldıysa hasta 1 gün boyunca gözlem altında tutulur. Tedaviye yönelik bir işlem yapılmadıysa işlemden 2 saat sonra sıvı gıda verilebilir. Hasta bu süreçte takip edilmelidir.[4]


Tedavi


Spesifik farmakolojik bir tedavisi bulunmamaktadır. Pek çok çalışma sıvı tedavisi ile yapılacak planlamanın önemli olduğunu söylemektedir. Buna ilave olarak analjezik ve antibiyotik kullanımının gerektiği görülmüştür ayrıca enteral beslenme ile ilgili yapılacak düzenlemenin önemi de çalışmalarda gösterilmiştir. Doğru yaklaşım ile komplikasyonların yönetimi sağlanmakta ve iyileşme görülmektedir.[1]


Semptomların başlanması ile uygulanacak doğru sıvı replasmanının faydaları hastalığın erken döneminden itibaren görülür ve komplikasyonların azaltılmasında etkilidir. İlk 12- 24 saat bu uygulama için önemlidir. İdrar çıkışının saatlik ölçümü ve kan üre azot düzeyinin izlenmesi sıvı tedavisinin yeterliliğini ölçmede pratik yoldur. Bu uygulamadaki risk aşırı hacim yüküdür. Sıvıyı idare edebilecek kardiyopulmoner rezervin derecesine bağlı kalınarak ayarlama yapılmalıdır. Çalışmalarda standart bir sıvı belirtilmemiştir ancak son yıllardaki kılavuzlara göre genelde (kontrendikasyon yoksa) ringer laktat kullanılması önerilmiştir. Bu şekildeki uygulamanın daha az mekanik ventilasyona ihtiyaç duyulmasını sağladığı gösterilmiştir.[2,3]


Nonopioid analjezikler ilk basamakta seçilmesi önerilen analjeziklerdir. Antibiyotik kullanımı enfekte olmayan akut pankreatitte önerilmez çünkü faydalı olduğuna dair net kanıt henüz yoktur.[2]


Beslenme


Akut pankreatitli hastalarda parenteral beslenme enteral beslenmeden daha pahalı ve daha risklidir. Total parenteral beslenme, enteral beslenmenin tolere edilmediği durumlarda düşünülmelidir. Hafif AP’li hastalarda; erken oral beslenme veya diyetin hızlı açılması hastalara zarar vermez. Nütrisyon desteğindeki amaç inflamasyonu azaltmak, negatif nitrojen dengesini ve sonuçlarını önlemektir. Ciddi AP durumlarında enteral beslenme parenteral beslenmeye tercih edilmektedir.[2]


Etiyolojik Nedenler ve AP Yaklaşımı


Biliyer pankreatit: AP’lerin %30-50 ‘sinin safra taşına bağlı olduğunu daha önceden söylemiştik. Genel tedavi destek tedavisi olmasına rağmen safra kesesine bağlı durumlarda kesin tedavi kolesistektomidir. Bu süreç hekimin kararı ile devam ettirilir.


Alkole bağlı: Akut pankreatite neden olan mekanizması tam olarak bilinmese de kronik alkolizm ile arasındaki ilişki belirgindir. Bu konuda bazı teoriler vardır. Örneğin, pankreasta protein tıkaçlarının oluşmasına yol açtığı dolayısıyla kanalda tıkanmalara yol açarak sebep olduğu düşünülür. Bir başka teori ise alkolün serbest oksijen radikallerini oluşturduğu düşünülür. Bu durum hücre bütünlüğünü bozar. Profilaksi için alkol kesilmelidir. [5]


Otoimmun pankreatit: Bu nadir görülen bir tiptir. İlk basamak tedavi steroidlerdir. Tip 1 olan hastaların bir kısmında remisyonun idamesinde immünomodülatör ve rituksimab gerekir.


Post-ERCP pankreattit: ERCP gibi biliyer kanal patolojilerinin tedavisinde invaziv tekniklere ihtiyaç arttıkça bu tür pankreatit gelişimi daha sık görülmektedir.


Ciddi pankreatit: Çoğu hastada hafif seyirli AP gelişmesine rağmen hastaların %20 kadarında ciddi seyirli görülür. Bu hastalarda yoğun bakım tedavisine ihtiyaç duyulur çünkü lokal ve sistemik komplikasyonların izlenmesi gerekmektedir. Açık cerrahi tedaviler geçmişte sık kullanılmaktaydı. Tedavi seçeneklerin artışıyla daha az invaziv yöntemler kullanılır. [1]





Referanslar

1-UYANIKOĞLU, A. (tarih yok). Akut Pankreatit. Güncel Gastroenteroloji 23/3, 118-125.

2-Forsmark , C., Vege, S., & Wilcox, M. (2016). Acute Pancreatitis. The New England Journal of Medicine, 1972-1980.

3-James, T., & Crockett, S. (2018). Management of Acute Pancreatitis in the First 72 hours. Current Opinion in Gastroenterology, 330-335.

4-Mutlu, N., Bolat, R., Yorulmaz, F., Uysal, S., Yüksel, O., & Oğuz, D. (tarih yok). Endoskopik Retrograd Kolanjio Pankreatografi (ERCP). Güncel Gastroenteroloji, 120-123.

5-Pekmezci, D. D. (tarih yok). Akut Pankreatitte Yaklafl›m ve Tedavi. İ.Ü. Cerrahpafla Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikler-Hepato-Bilier Sistem ve Pankreas Hastalıkları, (s. 239-262).

6-Dupuis, C., Bapista, V., Whalen, G., Karam, A., Singh, A., Wassef, W., & Kim, Y. (2013). Diagnosis and management of acute pancreatitis and its complications. Elsevier, 36-46.

56 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi