Besinler ve İlaçların Etkileşimleri


Yeşim Köylüoğlu - Yeditepe Üniversitesi, Beslenme ve Diyetetik

Besinlerden İlaçlara


İnsanlar, günlük enerji ihtiyacını karşılamak ve yaşamlarını sürdürmek için her gün beslenmeye ihtiyaç duyarlar. Alınan bu besinler sindirim sistemi yoluyla vücuda enerji olarak dönüştürülür ve sonrasında vücuttaki bütün organlar bu enerjiyi kullanırlar.[1]


Besinler insanların yaşam enerjilerini sağlayıp insanlar için hayatta vazgeçilmez bir yere sahip olmasına karşın hiçbir besin tamamen yararlı denemez. İlaçlarda olduğu gibi besinlerde de belli bir miktardan sonrası kısa vadede toksik etki gösterebilir ve hatta uzun vadede diyabet, hipertansiyon, kalp ve damar hastalıkları ve böbrek hastalıkları gibi kronik (süreğen) hastalıklara yol açabilir. Bu yüzden seçilen besinler hayati önem taşır ve kısa ya da uzun vadede gerçekleşebilecek bazı hastalıkları doğru şekilde seçilen besinler ile önlenebilir.[1]


Zaman içerisinde genetik (aile kaynaklı), travma kaynaklı ya da yaşlılığa bağlı olarak insanlar hastalanabilir. Hastalanan insanlar da yaşamlarını belli bir kalitede sürdürmek amacıyla doktor kontrolünde verilen ilaçları hastalığa bağlı olarak hastalığın seyrini sabitlemek için uzun vadede ya da tedavi etmek amacıyla belirlenmiş bir süreyle ilaç kullanırlar. Kullanılan ilaçların etki mekanizması ile alınan bazı besinlerin etki mekanizması aynı olabilir ya da birbirlerine zıt çalışabilir. Bu yüzden de ilaçların etkisini en yüksek seviyeye çekmek için alınan ilaçların ideal dozu kadar beraberinde tüketilen besinler de büyük önem arz eder.[1]



İlaçlar ile Besinler Nasıl Etkileşir?


Besinlerin içerisinde etken maddeler bulunur. Etken maddeler o besinin içinde en çok bulunan ya da en çok etki gösteren olabilir. Bu etken maddeler çoğu zaman fizyolojik olarak insanlar tükettiğinde yarar sağlarken bazı etken maddeler insan sağlığında olumsuz etki edebilir. Besindeki etken maddeler de ilaç ile etkileşime girebilir. Bu etkileşim ilaçların besinler ile fiziksel ve kimyasal olarak etkileşim kurup ilacın farmakodinamiğinin ve farmakokinetiğinin değişimine bağlı olarak gerçekleşir. Besin ile ilacın bu etkileşimi sonucu ilacın yaratacağı toksisiteyi azaltmak gibi olumlu bir sonuç da olabilirken terapötik yetersizlik, toksisite gibi olumsuz bir sonuç da ortaya çıkabilmektedir.[2,3]


Ağız yoluyla direkt olarak yutulan ilaçlar genellikle bağırsak yüzeyinde emilirler. Bu alan da emilim için çok geniş ve yeterlidir. Besinlerdeki etken maddeler ile de bu ilaçların emilim, atılım ve metabolizması değiştirilebilir [4]. Besinlerde ve içeceklerde bulunan etken maddelerden en yaygın olanları sikloserin, Tiroksin, Levotiroksin, demir, varfarin, teofilin, akarboz, eritromisin, teobromin ve kafeindir.[1,3]


İlaçlarda Bulunan Etken Maddeler ve Etkileşime Girdiği Besinler


Teofilin, Kafein ve Teobromin


Teofilin bir süre diüretik sonuç almak için kullanılmış olup daha sonralarda astım tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır. Az miktarda kakao çekirdeğinde ve çayda bulunmaktadır. Yüksek yağ içeren besinler ve greyfurt ile kullanıldığında biyoyararlılığında artış gözlemlenmiştir.[1,3]


Kafein insanlar arasında en çok tüketilen besin ve içeceklerden olan çay, kahve ve kakao çekirdeğinde bulunmaktadır. Kafein beyinde adenozine bağlanarak uykunun gelmesini engeller ve yarı ömrü 3 saat ile 7 saat arasında kişiden kişiye göre değişiklik gösterir. Soğuk algınlığında ve gripte kullanılan bazı ilaçların içerisinde vardır.[3]


Teobromin kakao ve çikolatanın içinde vardır. Teobromin kafein gibi adenozine bağlanır ve ruhsal olarak olumlu etki gösterir fakat etkisi kafeine kıyasla çok daha azdır.[3]


Tiroksin ve Levotiroksin


Tiroksin ve levotiroksin içeren ilaçlar birçok besin ile etkileşime girerler. Bu besinler greyfurt, iyot bakımından zengin çoğu besinler, lif oranı yüksek fiyetler, ceviz, soya fasulyesi, lahana, turp ve şalgamdır. İyot bakımından zengin besinler ile tiroksin-levotiroksin etkileşime girince ilacın etkisi azaldığı gözlemlenmiştir. Soya fasulyesi, lahana ve turpta ise tiroit fonksiyonunda aksaklık fark edilmiş olup greyfurt ile etkileşime girince de ilacın emiliminde gecikme yaşandığı gözlemlenilmiştir.[1]

Sonuç


Besinler günlük enerji ihtiyacını karşılarken ve bizi sağlıklı kılarken zaman içerisinde bazı hastalıklar ile karşı karşıya kalınabilir. Bu hastalıkların tedavisinde ya da stabilitesini sağlarken ilaç kullanmak gerekebilir. Bu ilaçların da etki mekanizması ile besinler bazen karşı karşıya gelmektedir. Bu durumda bazı olumsuz ya da olumlu etkilerle karşılaşmak mümkündür. Olumlu sonuç alındığı bilinen ilaç-besin etkileşimleri doktorlarca tavsiye edilirken olumsuz sonuç doğuran besin-ilaç etkileşimleri hayatı zorlaştırır. İlacın etkisi azalabilir, kaybolabilir ya da beklenen sonucun tam tersi bir etki yaratabilir. Bu yüzden ilaç kullanırken mutlaka ilaç ile etkileşime girip olumsuz sorunlar çıkarabilecek besinler belirtilmeli ve ilacı kullanacak kişi bilinçlendirilmelidir.






Referanslar

1) Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/378423

Duygu Çorum, Kamil Üney, Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 2017, Besin-İlaç Etkileşimleri.

2) Erişim Adresi: https://www.karger.com/Article/PDF/115345

Dieter Genser, Annals of Nutrition and Metabolism 2008, Food and Drug Interaction: Consequences for the Nutrition/Health Status.

3) Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/635400

Gül Baktır, Emre Cemil Güler, Lectio Scientific Journal of Health and Natural Sciences December 2018, İlaçlar İle Teofilin, Teobromin, Kafein İçeren Besinler Arasındaki Etkileşimler

106 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi