Bubonik (Hıyarcıklı) Veba


Besne Çelik – Afyon Kocatepe Üniversitesi , Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

Veba, pire tarafında dünyadaki çok çeşitli habitatlarda hastalık için çeşitli yaban hayatı kemirgenlerine bulaşan vektör kaynaklı hastalıktır. Veba , 14. Yüzyılda “Kara Ölüm” olarak isimlendirilmiştir. Bunun sebebi hızla yayılan bir hastalık olması ve dünyada kaydedilen en ölümcül salgın olmasından kaynaklanmaktadır. Veba salgını 150 milyon kişinin ölümüne neden olmuştur. Veba‘nın üç türü vardır. Bubonik veba, septisemik veba ve pnömonik vebadır. Biz burada bubonik vebaya değineceğiz bunun sebebi ise 8 Temmuzda 2020 Çin’ de yeniden alarm seviyesinde olan veba salgını ile karşı karşıya kalma riskimizden kaynaklanmaktadır. Çıkan haberlere karşı aynı zamanda Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bubonik vebanın salgın yapacak seviyede olmadığını belirtmektedir. Bubonik vebaya esas olarak Yersinia Pestis adlı bakteri sebep olmaktadır. Küçük hayvanlarda enfekte olan pire ile yayılır. Aynı zamanda veba nedeniyle ölmüş canlıların sıvılarına maruz kalmaktan da bulaşabilmektedir. Yersinia pestis bakterisi deriden pire ısırığı yoluyla canlılara girmektedir. Bunun sonucunda lenfatik damarlar yoluyla bir lenf noduna gider ve şişmesine neden olur.[1,2]


Yersinia pestis, genomik düzeyde Y. Pseudotuberculosis’ e benzerlik göstermektedir. Bununla birlikte bir dizi gen kaybı ve bir dizi gen kazanımı, belirgin bir şekilde farklı hastalık mekanizmalarının yanı sıra sahip olduğu ve yapmak zorunda olduğu görev ve sorumluluklar (niş) tercihi ve yaşam tarzının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Yersinia pestis pirelerin başarılı bir şekilde canlılara enfekte olması, memeli konakçıların bağışıklık tepkimelerin çökmesine izin veren oldukça benzersiz bir şekilde hastalığa neden olma yeteneğini (virülans) sergiler ve yeterli tedavi olmadığında hızlı konakçı ölümüne yol açmaktadır. [3,4]


Yersinia pestis in pire enjeksiyon bölgelerinden lenf düğümlerine nasıl yayıldığı henüz bilinmektedir. Bu süreçte fagositlerin yani makrofajlar, dentritik hücreler veya nötrofiller bakterileri taşıyabileceğinden şüphelenmektedir. Bununla birlikte, dentritik hücreler ve monositler tarafından, esasen sfingosin -1 fosfat (S1P) ile lenf nodlarına doğru tahrik edilen kemotaksi ile motive edilen daha yavaş ortaya çıkan hücre içi taşıyacı da bildirilmektedir. [5,6]


Bubonik veba esas olarak bilinen genişlemiş ve ağrılı lenf nodudur. İltihaplı lenf düğümünde lokalize olur ve çoğalmaya başlamaktadır. Bubonik veba ile ilişkili kabarcıklar boyun, koltuk altı, üst femoral ve kasık bölgelerinde bulunmaktadır. Bubonik veba semptomları bakteriye maruz kaldıktan birkaç gün sonra aniden ortaya çıkmaktadır. Belirtileri ise titreme, halsizlik yüksek ateş > 39° C ( 102.2 ° F ), kas krampları, nöbetler ,kasıkta yaygın olarak ortaya çıkan bubo adında pürüzsüz ağrılı lenf bezi şişmesi, parmaklar, dudaklar ve burun ucunda kangreni. Diğer semptomlar arasında sürekli kan kusması (hematemez), ağır solunum, öksürük, ağrıyan uzuvlar ve kişi halen hayatta iken cildin çürümesinden veya ayrışmasından kaynaklanan aşırı ağrı bulunur. [7]


Bubonik veba da tedavisinde antibiyotik sınıfı çok etkilidir. Bunlar arasında streptomisin, gentamisin, doksisiklin, florokinolon ve siprofloksasin gibi aminoglikozitler bulunur. Tedavi edilen bubonik vakaları ile ilişkili mortalite, tedavi edilmeyen vakalarda %40-60 ‘lık bir mortaliteye kıyasla yaklaşık %1-15 ‘tir. Geniş tabanlı antibiyotik streptomisinim kullanımı, enfeskdiyondan sonraki 12 saat içinde bubonik vebaya karşı dramatik bir şekilde başarılı olduğu kanıtlanmıştır. [8]






Referanslar

1) Stenseth ,NC. ,Atshabar, BB. , Begon ,M., Belmain, SR., Bertherat, E., Carniel ,E. ,Gage,KL. ,Leirs, H.,… Rahalison ,L. (2008). Plague: Past, Present, and Future .Plos Medıcıne .5(1) : 3 DOI : 10.1371/journal.pmed.0050003 .

2) -Dünya Sağlık Örgütü (2017,31, Ekim ). Veba Bilgi Formu N ° 267 : https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs267/en/

3) McNally ,A., Thomson , NR., Reuter , S., Wren, BW.(2016). 'Add, stir and reduce': Yersinia spp. as model bacteria for pathogen evolution .Nat Rev Microbiol .14(3): 90-177.

4) . Hinnebusch, BJ., Jarrett, CO., Mülayim, DM.(2017) . Plague '' flea '': Yersinia pestis adaptations Transmission insect vector. Annu Rev Microbiol. 71 : 215-32 .

5) Gonzalez ,RJ., Lane ,MC. , Wagner, NJ., Weening ,EH., Miller, VL. (2015) The spread of a highly virulent pathogen: monitoring early events that describe the infection. PLoS Pathog. 11 : e1004587.

6) Ashley ,L. , John, St., Ang Gladys ,WX., Huang,MN.,Kunder ,CA.,Chan, EW. , Gunn, MD.,…Abraham, SN. (2014). S1P-Dependent Trafficking of Intracellular Yersinia pestis through Lymph Nodes Establishes Buboes and Systemic Infection .Immunity .41(3):440-450.

7) Inglesby, TV., Dennis ,DT., Henderson, DA., Bartlett ,JG., Ascher, MS., Eitzen, E., Güzel ,AD., Friedlander, AM., Hauer, J., Koerner ,JF., Layton ,M., McDade ,J., Osterholm ,MT., O'Toole ,T., Parker G, Perl ,TM. , Russell ,PK., Schoch-Spana, M.,… Tonat, K. ( 2000). "Plague as a biological weapon: medical and public health management. Civil Bio-Defense Working Group". JAMA. 283(17):2281-90. DOI : 10.1001 /jama.283.17.2281

8) Echenberg, Myron (2002). Pestis Redux: The Initial Years of the Third Bubonic Plague Pandemic , 1894-1901. Journal of World History . 13: 2

174 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi