D Vitamini ve COVID-19 Arasındaki İlişki


Seda İpek - Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Eczacı /Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi


Sağlıklı kemik gelişiminde önemli bir yeri olan D vitamini cildimizde güneşten gelen UVB ışığının etkisi altında üretilmektedir. Güneş ışığı dışında, yağlı balık tüketimi, zenginleştirilmiş günlük ürünler ya da takviye gıda tüketimi ile de D vitamini sentezi sağlanır. D vitamini eksikliğinde ciddi bir takım sağlık sorunları ortaya çıkmaktadır. Bu sağlık sorunlarına örnek olarak; osteomalazi (Bir kemik hastalığıdır. D vitamini eksikliğinde ortaya çıkan ve yetişkinlerde görülen kemiklerin yumuşaması ve zayıflaması) ve raşitizm (Çocuklarda uzun süreli ve aşırı miktarda D vitamini eksikliğinden kaynaklanan, kemiklerin yumuşamasına ve zayıflamasına neden olan kemik hastalığı) verilebilir. Özellikle gelişmemiş ülkelerde D vitamini eksikliğine bağlı olarak görülen hastalıklar daha fazladır. D vitamini eksikliğinde sadece kemikler etkilenmemektedir. D vitamininin beyin, kas ve immün sistem (bağışıklık sistemi) üzerinde de önemli etkileri bulunur.[1] James ve arkadaşlarının (2011) yaptıkları bir çalışmada D vitamininin beynin gelişimi ve fonksiyonunda rol aldığı belirtilmiştir. Buna göre, D vitamini beynin nörokimyasında değişikliklere neden olan ve böylece beyin gelişiminde rol alan nöroaktif bir steroiddir. D vitamininin erken dönemde ortaya çıkan eksikliğinde, şizofreni gibi nöropsikiyatrik rahatsızlıklar ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte yetişkin dönemde ortaya çıkan eksiklikler ise Parkinson, Alzheimer, depresyon ve bilişsel fonksiyonlarda azalma ile ilişkilendirilmiştir.[2] D vitamini ile bağışıklık sistemi arasındaki ilişkiyi ele alan Lange ve arkadaşlarının (2014) yaptıkları başka bir çalışmada D vitaminin hem doğal hem de hücre aracılı bağışıklık sisteminde rol aldığı belirtilmiştir. D vitamini eksikliği ile kanser ve immün (bağışıklık) sistem rahatsızlıkları gibi birçok hastalığın birbiri ile bağlantılı olduğu da belirtilmiştir.[3]


VDR (the vitamin D receptor) D vitamini reseptörüdür. Bu reseptör birçok hücre türünde bulunmakta ve birçoğu bağışıklık sistemi ile ilişkili olan 200-500 gen ile aktive olmaktadır. D vitamininin bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri göz önünde bulundurulduğunda son 20 yıl boyunca D vitamini ve bağışıklık sistemi arasındaki ilişki hakkında yoğun bir şekilde çalışmalar yapılmıştır.[4] D vitamini ile ilgili ortaya atılan hipotezlerden biri de D vitamininin akut solunum yolu enfeksiyonlarını önlediği ile ilgilidir. Akut solunum yolu enfeksiyonları özellikle kış ayı boyunca D vitamini alımının düşük olduğu zamanlarda ortaya çıkmaktadır.[5] Yapılan deneysel çalışmalar D vitamininin antimikrobiyal peptitleri aktive edebildiğini göstermiştir. Mukozal yüzeyden salgılanan aktive antimikrobiyal peptitler ise bakteri ve virüsleri öldürme kapasitesine sahiptir.[4]


D vitamininin akut solunum yolu enfeksiyonları üzerine etkisi akıllara D vitamininin Covid-19’u önleyip önleyemeyeceği sorusunu getirmektedir. Rhodes ve arkadaşları 2020 yılında yayınladıkları bir derlemede D vitamini seviyeleri ile Covid-19 arasındaki ilişkiden farklı ülkelerdeki farklı enlemlerden elde edilen Covid-19 kaynaklı ölümleri kıyaslayarak bahsetmiştir. Araştırmacılar 28 derecenin kuzeyindeki her bir derece enlem için mortalitede (ölüm sayısı) %4.4’lük bir artış gözlemledi. Bu durum UV ışığı ve buna bağlı olarak D vitamininin Covid-19’ a karşı korumada rol oynayabileceğini düşündürmektedir.[6] Ancak üzerinde düşünülmesi gereken bir konu UV ışığının sadece D vitamini sentezinde rol oynamadığıdır. UV ışığı, ciltte T hücresi aktivasyonunun baskılanması gibi bağışıklık üzerinde D vitamininden bağımsız bir etkiye de sahiptir.[7] Ayrıca, ulusal çaptaki UV maruziyeti ve Covid-19 mortalitesi arasındaki ilişki oldukça karmaşıktır.


Daha sonrasında araştırmacılar, ileri yaş, etnik köken, cinsiyet, obezite, diyabet ve hipertansiyon gibi Covid-19’dan kaynaklanan ölümlerle ilişkili olan faktörlerin D vitamini eksikliği riski ile örtüştüğünü belirtmiştir.[7] Ancak bu durumun netleşmesi için ileri çalışmalara ihtiyaç duyulduğu bilim insanları tarafından vurgulanmıştır.


Covid-19 ve D vitamini arasındaki ilişkiyi inceleyen bir başka araştırmacı grup olan Fasano ve arkadaşları (2020), 1486 İtalyan Parkinson hastaları ile anket tabanlı bir çalışma gerçekleştirmiştir. Elde edilen sonuçlar, D vitamini takviyesi alan hastalarda Covid-19’a yakalanma ihtimalinin daha az olduğunu ortaya koymuştur.[8] D’Avolio ve arkadaşlarının (2020) yaptıkları bir başka küçük çaplı çalışma 107 İtalyan bireyler tarafından gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmanın sonucunda, D vitamini serum seviyeleri düşük olan hastalarda SARS-CoV-2 için yapılan PCR testleri pozitif çıkmıştır.[9] Amerika’da gerçekleştirilen üçüncü bir çalışmada 4314 kişi ile çalışılmıştır. Çalışma, düşük D vitamini seviyesinin Covid-19 testlerinin pozitif çıkma riskini artırdığını göstermiştir.[10] Ancak yapılan bu çalışma hakemler tarafından değerlendirilmediği için elde edilen sonuçlar özellikle pandemi döneminde sorunlara neden olabilir. D vitamini ile Covid-19 arasındaki ilişkiyi değerlendirmeye alan çalışmalar dışında da yine hakemler tarafından değerlendirmeye alınmayan Covid-19 ve düşük D vitamini seviyeleri arasındaki ilişkinin olmadığını ileri süren çalışmalar da bulunmaktadır. Rhodes ve arkadaşları yaptıkları başka bir çalışmada yüksek D vitamininin ACE2’nin ACE türüne dönüşümünü artırdığını öne sürmüştür. Bu durum ise Covid-19’a karşı koruyucu olabileceği yönündedir.[6] Ancak bu çalışma da bir hipotezden ibarettir ve klinik validasyonlardan eksiktir.


Her ne kadar D vitamini takviyelerinin Covid-19’u önleyebileceğini gösteren veriler net olarak bulunmasa da bununla ilgili yapılan çalışmalar devam etmektedir.[11]




Referanslar:

1) Holick, M. F. (2007). Vitamin D deficiency. New England Journal of Medicine, 357(3), 266-281.

2) Kesby, J. P., Eyles, D. W., Burne, T. H., & McGrath, J. J. (2011). The effects of vitamin D on brain development and adult brain function. Molecular and cellular endocrinology, 347(1-2), 121-127.

3) Lange, N. E., Litonjua, A., Hawrylowicz, C. M., & Weiss, S. (2009). Vitamin D, the immune system and asthma. Expert review of clinical immunology, 5(6), 693-702.

4) Hewison, M. (2011). Antibacterial effects of vitamin D. Nature Reviews Endocrinology, 7(6), 337-345.

5) Hyppönen, E., & Power, C. (2007). Hypovitaminosis D in British adults at age 45 y: nationwide cohort study of dietary and lifestyle predictors. The American journal of clinical nutrition, 85(3), 860-868.

6) Rhodes, J. M., Subramanian, S., Laird, E., Griffin, G., & Kenny, R. A. (2020). Perspective: Vitamin D deficiency and COVID‐19 severity–plausibly linked by latitude, ethnicity, impacts on cytokines, ACE2, and thrombosis (R1). Journal of internal medicine.

7) Bernard, J. J., Gallo, R. L., & Krutmann, J. (2019). Photoimmunology: how ultraviolet radiation affects the immune system. Nature Reviews Immunology, 19(11), 688-701.

8) Fasano, A., Cereda, E., Barichella, M., Cassani, E., Ferri, V., Zecchinelli, A. L., & Pezzoli, G. (2020). COVID‐19 in Parkinson's Disease Patients Living in Lombardy, Italy. Movement Disorders.

9) D’Avolio, A., Avataneo, V., Manca, A., Cusato, J., De Nicolò, A., Lucchini, R., ... & Cantù, M. (2020). 5-hydroxyvitamin D concentrations are lower in patients with positive PCR for SARS-CoV-2. Nutrients, 12(5), 1359.

10) Meltzer, D. O., Best, T. J., Zhang, H., Vokes, T., Arora, V., & Solway, J. (2020). Association of Vitamin D Deficiency and Treatment with COVID-19 Incidence. medRxiv.

11) Bergman, P. (2020). The link between Vitamin D and Covid‐19: distinguishing facts from fiction. Journal of internal medicine.


169 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi