Herediter Spastik Parapleji: Genetik ve Klinik Bulguları


Ayça Nur Demir - Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi

Tanım


Herediter Spastik Parapleji (HSP), traktus kortikospinalis ve spinal kord arka kordunun retrograd aksonal dejenerasyonuna bağlı ilerleyen spastisite, kas gücünde kayıp, yürüme bozukluğu, artmış tendon refleksleri ile karakterize nörodejeneratif bir bozukluktur. Genetik ve klinik olarak oldukça heterojen bir yapıdadır. Ayırıcı tanıda özellikle spastik tip serebral palsi (SP) ile karıştırılabilmektedir. Klinik başlangıç genellikle 30 yaşından sonra ortaya çıkmaktadır. Yürüme bozukluğu ve mobilite azalması birçok vakada klinik bulgular başladıktan yaklaşık 20 yıl sonra olmaktadır. Erken çocukluk çağında başlangıç nadir de olsa bildirilmiştir.


Genetik ve Klinik Bulgular


HSP, Strümpell-Lorrain sendromu olarak da bilinmektedir ve prevalansı 4,3-9,6/100 000’dir. En sık genetik geçiş otozomal dominant (%70-80) iken, otozomal resesif ve X’e bağlı geçiş de görülebilmektedir. Otozomal dominant geçişli HSP’de en sık mutasyonlar; 10 yaş üstünde SPAST geninde SPG4 lokusunda, 10 yaş altında ise ATL1 geninde SPG3A lokusunda tanımlanmıştır. Otozomal resesif formda ise en sık 15q13-q15 kromozomuna lokalize SPG11 gen mutasyonu tanımlanmış, korpus kallozumda incelme ve komplike form ile ilişkili bulunmuştur. Klinik ve genetik olarak oldukça heterojen özellik gösterdiğinden bu hastalıkta genetik tanı koymak her zaman mümkün olmayabiliyor. HSP klinik olarak saf tip (%35) ve komplike tip (%65) şeklinde sınıflandırılabilir. Saf tip HSP’de alt ekstremite güçsüzlüğüne sadece sfinkter kas kusurları, bozulmuş vibrasyon duyusu gibi kayıplar eşlik ederken, komplike tip HSP’ye ise klinik olarak ataksi, mental retardasyon, demans, görme bozuklukları, epilepsi, periferik nöropati ve bunun yanında radyolojik görüntülemede ise serebellar atrofi, beyaz cevher anormallikleri ve ince korpus kallozum eşlik edebilir.


Üriner sistem komplikasyonları HSP’de %77 oranında görülmektedir. En sık idrar kaçırma (%69) olmakla birlikte idrar yapmayı başlatamama (%59), sık idrara çıkma (%55) ve acil işeme hissi (%51) görülebilir. Yetersiz mesane boşaltımı %14 sıklıkta görülür ve bundan kaynaklı hastalarda artmış vezikoüreteral reflü (VÜR) riski vardır. HSP genetik heterojenite göstermesi ve analizinin her zaman mümkün olmaması nedeniyle özellikle spastik tip serebral palsi ile karışabilmektedir ve mutlaka ayırıcı tanısının yapılması gerekmektedir. Serebral palsi, gelişmekte olan beyinde prenatal, natal veya postnatal nedenlerle meydana gelen hasar sonucu postür ve hareket bozukluğunun ve ekstremite güç kaybının görüldüğü bir gelişimsel bozukluktur. Serebral palsi’de beyin hasarı nonprogresiftir; ancak bu durum serebral palsi’li bir olgunun klinik ve fonksiyon olarak her zaman nonprogresif olacağı anlamına gelmemektedir. Bazı klinik durumlarda progresif olduğu da kayda geçmiştir.


Hastanın fonksiyonel durumu ve oluşan kliniği eşlik eden bozukluklara bağlı olarak değişim göstermektedir. Eğer hastada santral sinir sistemi bozukluğu zamanla ilerleme gösteriyorsa bu durum progresif nörolojik süreci düşündürmelidir. Serebral palsi tanısı için öncelikle progresif nörolojik sürecin olmadığı tespit edilmeli; ardından gecikmiş motor gelişim var mı yok mu ona bakmalı, varsa tipi belirlenmelidir. Serebral palsi için prenatal, natal ve postnatal risk faktörleri sorgulanmalı ve bu faktörler varsa belirlenmelidir. Erken yaşta serebral palsi tanısı konan çocukların yaklaşık yarısının ilerleyen yaşlarda bu hastalığın belli kriterlerini karşılamadığı görülmüş ve Avrupa Serebral Palsi Veri tabanı ve Çalışma Grubu (SCPE)’na göre serebral palsi tanısı için uygun yaş 5 olarak belirlenmiştir. Ayrıca yapılan bir ön çalışmada, HSP’li olgular alt ekstremite sisteminde meydana gelen değişikliği kompanze edebilmek için omurgayı kullanarak gövde salınımını artırırken; diplejik serebral palsi’de olgular üst ekstremite ve omuz salınımını artırmaktadır. Klinik olarak HSP’nin başlangıcı erken çocukluk çağında ve erişkinlikte olabilirken, serebral palsi’de erken çocuklukta olmaktadır.


Tedavi


HSP’nin tedavisi sınırlıdır ve progresyonu durdurduğu bilinen özel bir tedavisi yoktur. Fizik tedavi modellerinin ve medikal tedavinin etkinliği sınırlı bulunmuştur. İntratekal baklofen pompasının spastisiteyi azaltmadaki etkisi gösterilse de, invaziv bir yöntem olması ve hastada gelişebilecek komplikasyonlar göz önünde bulundurulmalıdır. Botulinum toksin-A enjeksiyonunun ise baldır ikiz kası ve addüktör kaslarda tonusu azaltmada ve motor fonksiyonu düzeltmede etkili olduğu tespit edilmiş; lakin hastalığın gidişatını değiştirmede etkisiz olduğu görülmüştür. Spastik parapleji tablosu erken çocukluk çağında sık karşılaşılan problemlerden biridir ve özellikle klinik tablo stabil ise spastik tip SP ile HSP karışabilir.


Tanının doğru konulması; uygulanacak rehabilitasyon programı ve diğer tedavi yöntemleri açısından önemlidir. Çocukluk döneminde spastik parapleji tablosu ile gelen olgularda ayırıcı tanıda erken dönemde dahi olsa HSP de göz önünde bulundurulmalı, genetik geçiş özelliği olması nedeniyle akraba evliliği, ailede yürüme güçlüğü, güçsüzlük ve spastisite öyküsü sorgulanmalı, gerekirse ileri tetkik ve tedavi için yönlendirilmelidir. Hastalığın kliniği kişiye göre değişebileceğinden progresyon göz önünde bulundurularak bireye özgü rehabilitasyon programı planlanmalıdır. İyi seçilmiş hastalarda, rehabilitasyon uygulamalarının botulinum toksin-A enjeksiyonu gibi ek tedavi yöntemleriyle desteklenmesi, spastisiteyi azaltmakta ve fonksiyonel kazanımı arttırmaktadır.





Kaynakçalar

1. Lau, K.K., Ching, C.K., Mak, C.M., Chan, Y.W. 2009. Hereditary Spastic Paraplegias. Hong Kong Medical Journal. 15(3):217-20. China

2. Özeş, B., Battaloğlu, E. 2011. Hereditary Spastic Paraplegia: From Genetics to Pathogenesis. Turkiye Klinikleri Neurology-Special Topics. 4(2):93-102. Turkey

3. Salinas, S., Proukakis, C., Crosby, A., warner, T.T. 2008. Hereditary Spastic Paraplegia: Clinical Features and Pathogenetic Mechanisms. Lancet Neurology. 7(12):1127-38. USA

4. Wolf, S.I., Braatz, F., Metaxiotis, D., Armbrust, P., Dreher, T., Döderlein, L. 2011. Gait Analysis May Help to Distinguish Hereditary Spastic Paraplegia from Cerebral Palsy. Gait & Posture. 33(4):556-61. Netherlands

5. Namekawa, M., Ribai, P., Nelson, I., Forlani, S., Fellmann, F., Goizet, C. 2006. SPG3A is The Most Frequent Cause of Hereditary Spastic Paraplegia with Onset Before Age 10 Years. Neurology. 66(1):112-4. France

6. De Bot, S.T., Van de Warrenburg, B.P., Kremer, H.P., Willemsen, M.A. 2010. Child Neurology: Hereditary Spastic Paraplegia in Children. Neurology. 75(19):e75-9. France

7. Roşulescu, E., Stanoiu, C., Buteica, E., Burada, F., Zavaleanu, M. 2009. Hereditary Spastic Paraplegia. Romanian Journal of Morphology and Embryology. 50(2):299-303. Romania

8. Paisan-Ruiz, C., Nath, P., Wood, N.W., Singleton, A., Houlden, H. 2008. Clinical Heterogeneity and Genotype-Phenotype Correlations in Hereditary Spastic Paraplegia Because of Spatacsin Mutations (SPG11). European Journal of Neurology. 15(10):1065-70.

9. Braschinsky, M., Zopp, I., Kals, M., Haldre, S., Gross-Paju, K. 2010. Bladder Dysfunction in Hereditary Spastic Paraplegia: What to Expect?. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry. 81(3):263-6. U.K.

10. Pellegrino, L., Dormans, J.P. 1998. Making the Diagnosis of Cerebral Palsy. Caring for Children with Cerebral Palsy. Brookes Publishing. 31-54. USA

11. Bonnefoy-Mazure, A., Turcot, K., Kaelin, A., De Coulon, G., Armand, S. 2013. Full Body Gait Analysis May Improve Diagnostic Discrimination Between Hereditary Spastic Paraplegia and Spastic Diplegia: A Preliminary Study. Research in Developmental Disabilities. USA

12. Geva-Dayan, K., Domenievitz, D., Zahalka, R., Fattal-Valevski, A. 2010. Botulinum Toxin Injections for Pediatric Patients with Hereditary Spastic Paraparesis. Journal of Child Neurology. 25(8):969-75. USA

140 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi