Çocuklarda Beslenme Alışkanlıkları ve Bunu Etkileyen Faktörler


Yeşim Köylüoğlu, Yeditepe Üniversitesi, Beslenme ve Diyetetik


İnsanoğlu yaşayan her canlı gibi içgüdüsel olarak yaşama tutunmaya yani hayatta kalmaya çalışır. Bu özellik doğduktan hemen sonra bile ortaya çıkmaktadır. Buna örnek olarak bir bebeğin açlığını ağlayarak ve huzursuzlanarak çevresindekilere duyurması gösterilebilir. Bebeklikten başlayan bu yaşama içgüdüsü en temel ihtiyaçlardan olan beslenme ihtiyacını çevreye belirtmesi gibi bebeklik çağında da doyduğunda memeyi veya biberonu bırakarak gösterir. İlerleyen yaşlarda ise birey kendi besinini kendi yemeye başlar ve doyduğunda durur. Buna bakarak başkalarının yardımına ve desteğine ihtiyaç olmaksızın kendi besinini yeterli ve düzenli tüketmek bu bireylerde olumlu beslenme alışkanlığı olduğunu gösterir. Bu olması gereken ve istenilen bir durumdur (1).


Her insanda bu düzen görülmediği gibi özellikle çocukluk çağında edinilen kötü beslenme alışkanlıkları çocuk grubunda belli başlı bozukluklar oluşturabilir (2). Besinin içeriği, tüketilen besinleri toplam kalorileri gibi özellikler bazı elementlerin emilimini ve metabolik yapısını kötü etkiler (3-4). Örneğin dengesiz ve yetersiz bir beslenme sonucu sık karşılaşılan sorunlardan biri Fe (demir) eksikliğidir (5-6).


Anne İle Çocuk Arasındaki İlişki


Bir çocuğun en yakın ilişki kurduğu insan doğduğu andan itibaren genellikle annedir. Emzirme dönemi anne bebek arasındaki bağın en güçlü ve bağımlı olduğu zamanlardır. Anne de çocuğunu doyurmaktan ve yeterli beslendiğinden emin olmalıdır. Bu büyüdüğü ve çocukluk çağına geçtiğinde de geçerlidir ama bu yaş grubunda bebek ile anne arasındaki kadar bağımlı bir ilişki söz konusu değildir. Çocuk kendi yemeğini yiyebilecek ve kendi seçimlerini yapabilecek durumdadır. Bu durumda annenin görevi çocuk ile birlikte hareket edip ona yemeklerde seçenek sunmak, çocukla inatlaşmamak ve zorla yemek yedirmeye çalışmamaktır. Bu sayede çocuğun anneye karşı olumsuz düşünceler hissetmesini engellemek mümkündür.

Aile ve Yakın Çevrenin Etkisi


Çocuklar çevrelerine karşı çok meraklılardır ve yakın çevrelerindeki insanları örnek almaya meyillilerdir. Kızlar annelerini, erkekler ise babalarını rol model alırlar. Buna kızların makyaj yapıp topuklu giyip gezmesi ve erkeklerin futbol izleyip tıraş olmaya çalışması gibi örnekler verilebilir. Her konuda anne-baba örnek alındığı gibi beslenme konusunda da en önce ebeveynler örnek alınırlar. Örneğin babanın sevmediği bir sebze yemeği evde pişse bile baba o yemeği yemeyeceği ve belki de bunu belirteceği için sevecek bile olsa çocuk da babayı örnek alarak o yemeği reddetmeye başlar. Bu yüzden sözcüklerden ziyade ebeveynlerin tutumu daha geçerli olacaktır.


Coğrafi Koşullar ve Sosyoekonomik Durum


Coğrafi olarak daha kırsal kesimde yaşayan ve sosyoekonomik durumu iyi olmayan ailelerde hem eğitim hem de besinlere ulaşımda sıkıntılar baş göstermektedir. Besine kolay bir ulaşım olmadığından o topraklarda yetişen ve kolayca ulaştıkları besinleri tercih etmektedirler.


Bu ailelerin çocuklarında beslenme kaynaklı bazı belirtiler görülmüştür. Besin oranlarında tahılın ağırlıklı olduğu gözlemlenmiş ve bu çocuklarda kısa boy, düşük serum çinkosu ve düşük demir oranları

görülmüştür (7).


Teknoloji


Günümüz çağında fazla hızlı gelişmekte olan teknolojiye çocuklar çok hızlı adapte oluyorlar. Neredeyse her çocuğun elinde bir tablet veya bir telefon görmek artık zor rastlanan bir durum değil. Ekrana çok uzun süre bakmanın birçok zararı var ve bu zararlar arasına beslenme alışkanlıklarını negatif etkileyen etmenler de mevcut. Yazının başında da bahsettiğim gibi normal şartlarda çocuklar da her insan gibi yaşama içgüdüsüyle açken aç olduklarını doyduklarında da doyduklarını belirtiyorlar. Tam olarak bu noktada teknoloji bu döngüyü bozuyor. Çocuklar sussun ve yemeğini yesin diye açılan videolar çocuğun tokluk hissini geç hissetmesine ve robot gibi ne yediklerini bilmeden yemek yemelerine sebep oluyor. En başta obeziteye bir kapı açıyor ve düzgün bir beslenme alışkanlığı kurulamadığı için ileriki yaşlarında da beslenme alışkanlıklarında sorun yaşamaya çok elverişli oluyorlar.


Sonuç


Beslenme alışkanlıklarını etkileyen birçok etmen bulunmaktadır. Dolaylı ya da doğrudan olarak etkileyen bu faktörler iyi ya da kötü yönden kontrol altında tutulmalıdır. Çocuklar kendi kendilerine tercih yapabiliyor ve besinlerini tek başlarına tüketebiliyor olsalar bile ebeveynlerin bu noktada çok büyük görevleri bulunmaktadır çünkü bu yaşta oluşan alışkanlıklar kalıcı olmaya çok yatkın olup düzgün ve sağlık bir beslenme düzenine sahip olmak ileride bu bireylerin bazı kronik hastalıklara yakalanma riskini azaltmaktadır. Şartlar elverişliyse eğer çocuklardaki beslenme alışkanlıkları takip edilmeli ve gerekliyse bir uzman ile görüşülmelidir.






Kaynakçalar

1) Erişim Adresi: https://www.beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/download/1091/972

2) Kılınç Y. Güneydoğu Anadoluda İlkokul Çocuklarında Eser Elementler: Serum Ve Saçta Zn, Cu, Magnezyum. I. Ulusal Zn Kongresi 1998:533-42.

3) Hambridge K. M., Krebs N.F., Normal Childhood Nutrition & Its Disorders. Current Pediatric Diagnosis Treatment 11th ed. Appletion Lange/ Connecticut 1993:236-61.

4) Castillo-Duran C, Trace Minerals In Human Growth And Development. J Pediatr Endocrinol Metab 1999;93(5):589-601.

5) Ftoksi O.S., Cardiovascula Effects Of Dietary Cu Deficiency. South African Journal Of Science 1997;;93(5):240-3.

6) Özgür S., Çocuk Beslenmesinde Mineraller, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Cura A.EÇ.V. Yayınları/ İZMİR 1999:161-79.

7) Erişim Adresi: dergipark.org.tr/tr/download/article-file/196566

8) Fotoğraf 1 Erişim Adresi: https://www.yesilerik.org/cocuk/cocuk-beslenme-aliskanligi-nedir-nasil-kazandirilir.html

9) Fotoğraf 2 Erişim Adresi: https://www.kadinvekadin.net/beslenme-sekli-okul-basarisini-etkiliyor.html

10) Kapak Fotoğrafı Erişim Adresi: https://www.123rf.com/photo_94782006_stock-vector-children-school-and-kindergarten-healthy-food-and-drinks-kids-cafe-fruits-and-vegetables-boys-and-gi.html

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi