Adli Entomoloji


Ayça İrgit - İstanbul Teknik Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik

Adli Entomolojinin Tanımı


Böcek bilimi entomoloji olarak bilinirken, böceklerin adli alanlarda kullanımı ise "adli entomoloji" olarak adlandırılmaktadır. Daha geniş tanımıyla ise adli entomoloji, böcekler ve diğer eklem bacaklıların yaşam döngülerinden yararlanılarak adli olaylara ait bilgilerin elde edilmesi uygulamalarıdır. Canlı organizmalar arasında en iyi adaptasyon yeteneğine sahip gruplardan biri böceklerdir ve yaşayan bütün hayvan türleri içerisinde hem tür çeşitliliği bakımından hem de sayısal olarak en yoğun bulunan grup yine böceklerdir. Böceklerin insanlar ile de çok çeşitli ilişkileri bulunmaktadır. Bazıları bizimle aynı ortamlarda yaşayabilir, bazıları çeşitli hastalıkların taşıyıcısı olabilir. Bazıları da bitkisel üretimde zarara sebep olabilirken bazı böcekler yumurtalarını hayvanlar ve insanlar üzerine bırakabilirler ki bu grupta yer alan böcekler, adli entomolojinin çalışma alanlarının başında gelmektedir.


Cinayet veya şüpheli ölüm vakalarında ölümün gerçekleşmesinden sonra geçen zamanın saptanması pek çok olayın aydınlatılabilmesi için gereklidir. Adli entomologlar, genellikle suç ile ilgili yeterli miktarda tıbbi delil bulunamadığı vakalarda, ilgili kanıtları yorumlamaya yardımcı olmak için böceklerin türleri, biyolojileri, davranışları ve ekolojileri ile ilgili bilgileri kullanmaktadırlar. Böceklerin kriminal olaylarda kullanılmasının en temel nedenlerinden biri, bir cesedi en kısa sürede tespit edip bulan canlı türlerinden olmaları ve cesedin çürümesinin her aşamasında var olmalarıdır. Böceklerin bu özelliklerinin yanı sıra, bazı böcek türleri, sadece kendilerine özgü yaşam ortamlarında ve iklim koşullarında bulunabilmektedirler. Bu bağlamda, böcekler cesedin olay yerinden taşınıp taşınmadığı hakkında da bilgi vermektedir. Adli entomologlar, cesedin ne kadar süreden beri tespit edildiği yerde bulunduğunu araştırırken, ceset üzerindeki ve cesedin etrafındaki böcek faunasını incelerler. Bu durum adli entomolijiye, olay yerinden ve cesetlerden alınan böcek ve diğer eklem bacaklı türlerinin incelenmesi gibi, geniş bir çalışma alanı kazandırır.


Resim 1: Adli Entemolojide Yaygın Kullanılan Böcek Türleri

Tarihçe


Uzun bir süre, cesetler üzerinde görülen larva ve böcekler birer tiksinti kaynağı olarak görülmüş, kısa sürede temizlenmesi gereken fazlalıklar olarak kabul edilmiştir. Böceklerin cinayeti aydınlatmada kullanılmasına dair ilk bilgilere ise 13. yüzyıla ait Çin yazılı kaynaklarında rastlanmıştır. Bu ilk kayıt, bir çeltik tarlası kenarında yaşanan bıçaklanma olayına ilişkindir. Bu tarihi kayıtta olaydan bir gün sonra olay yerine gelen yetkililerin, bütün çeltik işçilerinden oraklarını bırakmalarını istedikleri ve bu oraklardan bir tanesinde bulunan görünmez kan lekesinin sinekleri çekmesi sonucunda katil zanlısına ulaştıkları anlatılmaktadır. Adli entomoloji alanında ilk modern çalışma 1855 yılında, Fransız Doktor Bergeret tarafından gerçekleştirilmiştir. Bergeret sinek larva ve pupalarından yararlanarak ölüm zamanını tespit etmeye çalışmıştır.İkinci dünya savaşından sonra böceklerin yaşamsal döngülerinden yararlanılarak geçerli sonuçlara ulaşılabilmenin mümkün olduğu görülmüştür.


Adli Entemoloji ile Elde Edilen Bilgiler


Mikroorganizmalar ve böcekler çürümenin her evresinde rol alırlar. Bu böcekler cesetleri beslenme, barınma ve çoğalma için kullanırlar. Böceklerin yumurtalarını ceset üzerine bıraktıkları andan itibaren ölümlerine kadar geçen süredeki yaşam zincirleri, davranış biçimleri, başkalaşım süreçleri ve tipleri adli bilimler açısından son derece önemlidir.


Larvanın kursak içeriğinin Adli DNA analiz yöntemleriyle incelenmesi, larvanın son yemeği hakkında bilgi verebilir. Bu bilgiler olay yeri ile ilişkilendirilebilir ve kanıt karmaşası bu sayede giderilebilir. Böceklerin tanımlanmasında da aynı analiz yöntemleri kullanılmaktadır.


Adli entemoloji ölümün meydana geldiği mevsimin belirlenmesi, ölümün meydana geldiği yerin tespiti, cesedin ölümden sonra taşınması veya depolanması, vücuttan koparılan uzuvların koparılma zamanı, ceset üzerindeki travmaların teşhis edilmesi, ölüm sonrası travmaların belirlenmesi, kullanılan ilaç, zehir ve kimyasalların tespiti, konularında araştırmacılara yardımcı olur.


Cinayet vakalarında saklamak amacıyla cesedin yeri değiştirilebilir. Bu durumun tespitinde faunal veriler ön plana çıkar. Her böceğin yaşadığı ortam farklıdır ve belli böceklerin belli ortamlarda yaşamaları tanı koyulmasında dikkat edilen bir kriterdir. Bu bilgi bize ölümün gerçekleştiği ya da gerçekleşmediği yer hakkında çok ciddi kanıtlar verecektir Suda, karada, ormanda yaşayan böceklerin kendi ortamlarından başka bir ortamda bulunmaları, cesedin bir yerden bir başka yere taşındığını göstermesi açısından çok önemlidir. Cesedin bulunduğu ikincil olay yeri faunası ile cesedin böcek faunasının birbirine uymaması, cesedin taşındığını kanıtlayabilir. Ancak bunun için bir ülkenin adli böcek faunası iyi bilinmelidir. Entomolojik verileri dikkatli analiz eden, bir adli entomolog, cinayet mahalli, cinayetin açık veya kapalı bir alanda işlenip işlenmediği, cesetin başka bir bölgeye nakledilip edilmediği hakkında fikir sahibi olabilir. Cesedin gömülmüş olması, faunanın tamamının değil ama büyük bölümünün cesetle temasının kesilmesine neden olur. Cesedin gömüldüğü derinlikle ilişkili olmak üzere az sayıda ve farklı bir fauna ortaya çıkar. Bazı böcek türleri belli bir mevsim ve sıcaklıkta yaşayabilmektedir. Adapte olduğu mevsimden ve sıcaklık değerlerinden farklı bir ortamda böceklerin bulunması ölümün böceklerin adapte olduğu mevsimde ve sıcaklık değerlerinde gerçekleştiğini göstermektedir.


Adli uygulamada, sineklerin yumurta veya larvalarının yaraya ölümden önce mi yoksa ölümden sonra mı bırakılmış olabileceğinin tespiti büyük önem taşımaktadır. Ceset üzerinde hiç böcek olmaması, kişinin çok soğuk bir yerde öldüğünü, aşırı bir şekilde yandığını veya kapalı bir konteynerde kaldığını düşündürür.


Ülkedeki böcek faunasının iyi bilinmesi adli entemoloji çalışmaları için son derece önem taşımaktadır. Şüpheli ölüm olaylarının aydınlatılmasında böcekler önemli bir delil olmaktadırlar. Bu delillerin adli entemologlarca toplanıp incelenmesi birçok vakanın çözümlenmesine katkı sağlamıştır.





Kaynakçalar

1. Polat E., İstanbul Pendik İlçesi Akfırat Beldesi’nde Adli Entemoloji’de Kullanılan Sinek Türlerinin Belirlenmesi, 2009

2. Kökdener M.&Karapazarlıoğlu E., Adli Entomoloji, 2013

3. Selçuk S., Adli Entemoloji Konusunda Jandarma Personelinin Bilgi Düzeyinin Değerlendirilmesi, 2010

4. Açıkgöz H. N. Adli Entemoloji

5. Özdemir E. & İnak E., Adli Entemolji ve DNA Temelli Yaklaşımlar Böcekler Yalan Söylemez,2018

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi