B12 Vitamini (Kobalamin)


Aylin Baytöre, İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi

B12 vitamini kobalt içeren ilk doğal üründür. Hayvanlar ve bitkiler B12 vitamini sentezleyemez ancak belirli mikroorganizmalar sentezleyebilir. Normal koşullarda izole edildiğinde siyanokobalamin olarak adlandırılan B12 vitamini iki kısımdan ibarettir. Bunlardan birisi hemoglobinin porfirin halka sistemine benzeyen korrin halka sistemidir. Hem grubundan farklı olarak dört pirol halkasından ikisi birbirine metenil köprüsü olmaksızın doğrudan bağlıdır. B12 vitamininin ikinci bileşeni; D–riboza, α–N–glikozid bağı ile bağlanmış 5,6–dimetilbenzimidazol bazıdır. Ribonükleotid; diğer azot atomuyla kobalta (Co+3) bir koordinasyon bağı, 3'–fosfat grubu ile de korrin halkasının yan zincirine bir ester bağı ile bağlanır. Kobaltın altıncı koordinasyon yerinde bir siyanür anyonu bağlanmışsa, siyanokobalamin adını alır.

Fizyolojik Önemi

B12 vitamininin en önemli temel fonksiyonu, folik asit ile birlikte hücre bölünmesi veya çoğalması için gerekli olan DNA sentezini desteklemesidir. DNA sentezi için gerekli olan folik asidin metabolizmada kullanımını sağlar. İnsan organizmasında sürekli çoğalma ve yenilenme özelliği olan hücreler; hematopoetik hücreler, gastrointestinal epitel hücreleri, testis germinal hücreleri, serviko-vaginal hücreler ve epidermis hücreleridir. Bu nedenle B12 vitamini eksikliğinde başlıca hematopoietik hücreler olmak üzere bahsedilen diğer hücrelerde bariz DNA sentez bozukluğu özellikleri ortaya çıkar. B12 vitamininin bir başka görevi santral ve periferik sinirlerin yapısında rol almasıdır.

İnsan organizmasında B12 vitaminine bağımlı iki enzimatik reaksiyon gösterilmiştir:


1. Homosistein’in metiyonin’e metilizasyonu (metiyonin sentaz reaksiyonu) 2. Metilmalonat’ın süksinata’a izomerizasyonu (süksinilkoenzim A oluşumu)

Metiyonin sentaz reaksiyonunda B12 vitamini kofaktör rölü oynar. Bu reaksiyonun önemi; 5 metiltetrahidrofolat’tan (5MTHF) tetrahihrofolat oluşmudur ki, bu da folatın organizmada aktif şeklidir. Metiyonin sentaz reaksiyonu DNA yapımı için gerekli olan timidilatın sentezi, purin ve pirimidin bazlarının sentezi ve serinden glisin oluşumu reaksiyonlarına kenetlenmiş bir şekilde sürdürülür. Süksinilkoenzim A oluşumu, tamamen B12 vitaminine bağımlır ve lipidi karbonhidrat metabolizmasına bağlar. B12 vitamini eksikliğinde propiyonat normal olarak metabolize edilemez ve miyelin kılıfı anormal bir yağ kompozisyonuna sahip olur.


Emilim, Taşınma, Depo Edilme, Günlük Gereksinim

B12 vitamini ince barsağın ileum kısmından emilir. Emilim midenin pariyetal hücrelerinden salgılanan intrinsek faktöre (IF) bağımlı olarak gerçekleşir. Kapiller alana geçen B12 vitamini esas olarak karaciğerde yapılan transkobalamin II’ye bağlanmış olarak taşınır. Suda çözünebilen bir vitamin olan B12 vücutta az miktarda da olsa depolanabilir. B12 vitamininin büyük bir kısmı (%90) karaciğerde depo edilir. Depo miktarı yaklaşık 2-3 mg kadardır ve bu miktar organizmayı 2-4 yıl süreyle kompanse edebilmektedir. Günlük besinlerle alınan B12 vitaminine yaklaşık eşit oranda vitamin vücuttan atılır. Atılım karaciğer ve böbrekten olur. Safra içinde barsağa atılan vitaminin enterohepatik siklus nedeniyle büyük bir kısmı geri alınır. Erişkin bir kimsenin günlük B12 vitamin ihtiyacı 1 mg kadardır ve orta derecede hayvansal gıda ihtiva eden günlük diyet ihtiyacı karşılamaya yeterlidir.

B12 Vitamini Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

-Kansızlığa neden olabilir. Pernisiyöz anemi olarak tanımlanan kansızlığa bağlı çarpıntı, efor kapasitesinde azalma, çabuk yorulma ve halsizlik, konsantrasyon bozuklukları ve göz kararması. -Dilde kızarıklık ve yanma hissi, ağız içinde yaralar ve bacaklarda gece kasılmaları ile ishal görülebilir. -Ayaklarda, kollarda, bacaklarda ve ellerde karıncalanma ve uyuşma hissi ve zihinsel fonksiyonlarda bozulmalar gözlenir. -Özellikle yaşlılarda hafıza kaybı, unutkanlık gibi rahatsızlıklara neden olabilir.

B12 Eksikliği ve Pernisiyöz Anemi

B12 vitamini, merkezi sinir sisteminin gelişimi ve başlangıçtaki miyelinasyonu için ve ayrıca normal fonksiyonun sürdürülmesi için gereklidir. Omur iliğin servikal ve torasik dorsal ve lateral kolonlarının demiyelinizasyonu B12 vitamini eksikliği ile ortaya çıkabilir. B12 vitamini, böbrek kanamaları ve karaciğer hastalıklarının önlenmesinde etkilidir.

B12 vitamini eksikliği, pernisiyöz anemiye neden olur. Pernisiyöz anemide diyetsel bir eksiklik söz konusu değildir ve gastrointestinal kanaldan vitaminin emilim kusuru yüzünden eksiklik vardır. Gastrik parietal hücrelerin tahrip olması ile karakterize otoimmün bir hastalıktır. Eritrositlerin (alyuvarların) normal ve sağlıklı bir şekilde üretilebilmeleri için B12 vitaminine ihtiyaç vardır. İntrinsik faktör bağırsaktan B12 vitamini emilimi için gereklidir yokluğu ise bu duruma sebep olur sonuç olarak intrinsik faktördeki azalma B12 vitaminin emilimini sekteye uğratır. Bu nedenle B12 vitamini eksikliği sonucu olarak da eritrositlerin sayısı azalır ve ölçüleri büyür.


Bebeklik ve Çocukluk Döneminde Diyet Eksikliği

B12 vitamini eksikliği olan bir annenin bebeği eksiklikle doğabilir veya 4-6 aylıkken sadece anne sütüyle besleniyorsa bu durum ortaya çıkabilir. Çocuklarda B12 vitamini eksikliğinin tipik belirtileri arasında beyin gelişim ve genel gelişme, uyuşukluk, titreme, aşırı sinirlilik, koma sayılabilir.B12 vitamini replasmanı, duyarlılıkta hızlı iyileşme sağlar ve birçok bebek tamamen iyileşir.

B12 Vitamini eksikliği en çok kimlerde görülür?

50 yaş ve sonrasında B12 vitaminin vücut tarafından emilmesi zorlaşmaya başlamasıyla B12 vitamini eksikliği ileri yaştakiler (65 yaş üstü) arasında sık görülmektedir.

B12 eksiliği riskiyle karşı karşıya kalabilecekler şöyle sıralanabilir:

-Vejetaryen ve sürekli diyet yapanlar -Zayıflama amaçlı mide-bağırsak ameliyatı olanlar -Alkol alışkanlığı bulunan ve aşırı alkol kullanan kişiler -Yetersiz beslenen küçük çocuklar veya hamileler -Antibiyotik sonrası bağırsakta aşırı bakteri çoğalması yaşayanlar -Mide ilacı kullananlar -AIDS hastası veya HIV pozitif kişiler

Vejetaryen beslenenler B12 vitamini eksikliğine dikkat etmeli: Kırmızı et, balık, sakatat ürünlerinde bolca bulunan B12 vitaminin eksikliği vejetaryen beslenme tarzını benimseyen kişilerde daha fazla görülebilir. B12 vitamini eksikliğiyle birlikte meydana gelebilecek sağlık sorunlarından kaçınabilmeleri için vejetaryenlere B12 ile zenginleştirilmiş yiyeceklerle takviye yapılabilir.

Tedavi

B12 vitamin eksikliği tedavi edilerek giderilmediği takdirde geri dönüşü olmayan nörolojik hastalıklar ortaya çıkabilir. Kolayca tedavi edilebilir olan B12 eksikliğinin giderilmesi insanların yaşam kalitesini yükseltmektedir. Tedaviye yanıt hızlı ve dramatiktir. Eksiklik güçlü B12 hapları ya da B12 vitamin iğnesi ile kısa sürede tedavi edilebilir. Fakat tedavi dozu, şekli ve süresi konusunda çok farklı görüşler yer almaktadır.

Akut nevraljilerde günde 500-1000 mcg B12 vitamini İ.M.(kas içine ilaç uygulanması) olarak verilir. Akut nevrit ve nevraljilerde tedavinin 10 gün sürdürülmesi tavsiye edilir. Pernisiyöz anemi ve hiperkrom makrositer anemide tedaviye günaşırı 250-1000 mcg B12 vitamini (İ.M.) verilerek başlanır ve bu uygulama 1-2 hafta sürdürülür. Daha sonra, kan tahlilleri hastanın normale döndüğünü kanıtlayana kadar, haftada 1 defa 250 mcg B12 vitamini (İ.M.) uygulanır, ancak hastada nörolojik komplikasyonlar mevcutsa günaşırı 1000 mcg B12 vitamini (İ.M.) verilmeye devam edilir. Hastanın kan tahlili sonuçları düzelme gösterdiğinde, ayda 1 defa 1000 mcg Bı2 vitamini İ.M. uygulanarak idame tedavisi uygulanır.





Kaynakçalar 1. The New England Journal of Medicine, Clinical Practice,Vitamin B12 Deficiency, Sally p.Stabler,M.D., January 10, 2013 2. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ, FEN–EDEBİYAT FAKÜLTESİ, KİMYA BÖLÜMÜ, BİYOKİMYA ANABİLİM DALI, Prof. Dr. Halil KORKMAZ - Prof. Dr. Nihat TINKILIÇ - Doç. Dr. Tevfik ÖZEN - Dr. Aytaç GÜDER 3. Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Hematoloji B.D. Denizli, NUTRİSYONEL VİTAMİN B12 EKSİKLİĞİNDE TEDAVİ, Prof. Dr. Aziz Polat

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi