Beslenme ve Kronik (Süreğen) Hastalıkların İlişkisi


Yeşim Köylüoğlu-Yeditepe Üniversitesi, Beslenme ve Diyetetik



Beslenme Nedir?


Beslenme, vücudun büyümesini, gelişmesini sağlamak ve sağlık halinin devamlılığını sürdürmek için gerekli besin ögelerinin günlük olarak dengeli ve yeterli bir şekilde dışarıdan vücuda alınmasıdır.


Kronik (Süreğen) Hastalık Nedir?


Bulaşıcı olmayan hastalık (BOH) olarak da adlandırılan kronik (süreğen) hastalıklar herhangi bir enfeksiyonla bağlantısı olmayan, genetik ve dış etkenlerden kaynaklanabilen, uzun süreli bazen ise ömür boyu düzelmeyen hastalık çeşididir.


Kronik (Süreğen) Hastalıklar ve Beslenme


Dünyada her geçen gün kronik hastalıklar daha da yaygınlaşarak artıyor. Sağlıklı bir hayat sürdürmenin ve bu kronik (süreğen) hastalıklardan korunmanın ilk adımı ise düzenli ve dengeli bir beslenme ile başlıyor (1). Kalp ve damar hastalıkları, kronik (süreğen) akciğer hastalığı, diyabet (şeker hastalığı) ve kanser; kronik (süreğen) hastalıklar içerisinde en yaygın görülen hastalıklardandır (2). Bu kronik (süreğen) hastalıklardan kaynaklanan ölümlerin büyük bir kısmını kalp ve damar hastalıkları oluşturmaktadır. Obezite ve diyabet (şeker hastalığı) ise son yıllarda dünya nüfusunun azımsanmayacak bir kısmında görülmekte olmakla birlikte genç yaşta görülme sıklığı son yıllarda artış göstermiştir (1).


Kronik (süreğen) hastalıklar insanların yaşam stili ile yakinen bağlantılı olup değiştirilebilir alışkanlıklardan olan alkol kullanımı, sağlıksız beslenme ve fiziksel aktivite eksikliği başlıca risk faktörlerinden sayılmaktadır. Bu risk faktörlerinin kontrol edilmesi ve önlenmesinde halkın bilinçlendirilmesi büyük önem arz etmektedir (2). 20. Yüzyılın ikinci yarısından sonra özellikle gelişmekte olan ülkelerde, sanayileşmenin de etkisiyle bitkisel bazlı beslenme hızlı bir azalma gösterirken yerini yüksek yağ içerikli hayvansal gıdalar almaya başlamıştır. Buna fiziksel aktivite eksikliği de eklendiği zaman kronik (süreğen) hastalıklar hızla artış göstermiştir (3).



Kanser ve Beslenme


Yediklerimiz kanser oluşumunda bir etkendir (4) . Kansere yakalanma riski ise dengesiz ve eksik beslenme, hareketsiz bir yaşam ve kilolu olmak ile artmaktadır. Kolon kanseri, rahim kanseri ve prostat kanseri riski yağlı beslenme ile göğüs kanseri, böbrek kanseri ve özofagus (yemek borusu) kanseri riski ise hareketsiz ve kilolu bireylerde artış göstermektedir (5).


Kanser ve fazla tüketilen hayvansal protein arasında bir ilişki bulunmaktadır ve bunun sebebi olarak da fazla protein alımıyla doymuş yağ tüketiminin artış göstermesi ilişkilendirilmektedir. Meme kanseri, pankreas kanseri ve prostat kanseri ile doymuş yağ tüketimi arasında paralel bir ilişki tespit edilmiştir (6). Yediğimiz besinlerin içeriğinin ve miktarının önemi kadar nasıl hazırlandığı da önem arz eder. Pişirme esnasında besinleri zararlı hale getirmeden yararlı haline çevirmek gereklidir çünkü yanlış hazırlanması halinde insanlara zarar veren kanserojen diyebileceğimiz bileşenler ortaya çıkmaktadır (7).


Diyabet (Şeker Hastalığı) ve Beslenme


Diyabet (şeker hastalığı) pankreasın yetersiz bir şekilde insülin hormonu üretmesi ya da bu üretilen insülin hormonunun kullanılamama durumunda kandaki glikoz miktarının artmasıdır. Başlıca çeşitleri gizli şeker hastalığı (pre diyabet), tip 1 ve tip 2’dir.


Günümüzde dünya çapında hızla artış gösteren ve büyük bir sağlık sorunu yaratan kronik (süreğen) hastalıklardan olan diyabet (şeker hastalığı) yaşam biçimi değişim içinde olan toplumlar başta olmak üzere her yıl 7 milyon insanda görülmekte ve insanların yaşamını olumsuz bir şekilde etkilemektedir.

Beslenme ve yiyecek seçiminin diyabet (şeker hastalığı) ile doğrudan bağlantısı vardır. Düzenli beslenme ve fiziksel aktivite ile kişinin ideal kilo aralığına inmesi bozuk glukoz toleransına sahip bireylerde şeker hastalığı gelişmesi %50 oranında düşmektedir.


Şeker hastalarının yapması önerilen bazı beslenme önerileri ise başlıca şunlardır: ana ve ara öğünleri atlamamak ve zamanında tüketmek, bitki bazlı yiyeceklere öğünlerinde sık sık yer vermek, özellikle paketli gıdalarda yiyeceklerin içeriklerine göz atmaya özen göstermek ve pişirme yöntemi olarak yüksek sıcaklıklar kullanmak yerine daha hafif teknikleri tercih etmek (8).


Kalp Damar Hastalıkları ve Beslenme


Kalp ve damar hastalıkları birçok sebepten kaynaklanabilir. Bunlardan başlıca olanlar sağlıksız bir beslenme düzeni, hareketsizlik, tütün ve alkol kullanımıdır. Bu alışkanlıklar kişilerde kanda bulunan glukoz ve yağların artışına sebep olurken bireylerin kilolu ve obez olmasında da bir etkendir.

Kalp ve damar hastalıkları riskini azaltmak için yapılabilecek şeyler arasında tuz kullanımını azaltmak, fiziksel aktiviteyi arttırmak, alkol kullanımı azaltmak ve sebze meyve tüketimini arttırmak bulunmaktadır. Ayrıca bireylerin ihtiyaçlarına göre doktor kontrolünde gerekli ilaçların kullanılması da bu hastalıklardan korunmak için bir yöntemdir (9).


Sonuç


Beslenme hayatımızın her anında bulunmaktadır ve sağlığımızla yakından ilgisi vardır. Sağlıksız bir beslenme, kalıtsal faktörler ve diğer faktörler ile birleştiği zaman ise insan sağlığı tehlikeye girer. Kronik hastalıklara yakalanmadan önce bireylerin sağlığını olumsuz etkileyecek risk faktörlerini ortadan kaldırmak en etkili korunma yöntemi olacaktır. Bu kronik hastalıklara sahip bireyler ise düzenli beslenerek, düzenli fiziksel aktivite yaparak, tütün kullanmayarak ve alkol tüketmeyerek sağlıklarını koruyabilirler.





Kaynakçalar

1. World Health Organization, (2002), The World Health Report: Reducing Risks, Promoting Healthy Life. Geneva.

2. Erişim Adresi: http://apps.who.int/gb/archive/pdf_files/WHA53/ea14.pdf?ua=1

3. Matsudo V Et Al. (2002). Promotion Of Physical Activity In A Developing Country: The Agita Sa˜o Paulo Experience. Public Health Nutrition, 5:253-261.

4. International Agency For Research On Cancer (IARC), (2015). “Dulcin, Summaries & Evaluations 1976”. Erişim Adresi: http://www.inchem.org/documents/iarc/ vol12/dulcin.html

5. National Cancer Institute, (2016). “Cancer Risk Factors”. Erişim Adresi: http://www.cancer.gov/cancertopics/wyntk/cancer/ page4

6. Erişim Adresi: http://www.firattipdergisi.com/pdf/pdf_FTD_1024.pdf

7. Aksoy M. , (2016), Beslenme Ve Kanser. Erişim Adresi: http://www.saglik.org.tr/upload/dosyalar/beslenme-ve-kanser.pdf

8. Erişim Adresi: https://www.journalagent.com/eamr/pdfs/OTD_31_SUP_EK_SAYI_39_44.pdf

9. Erişim Adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)

10. Kapak Fotoğrafı, Erişim Adresi: https://www.hayatikolaylastirir.com/okul-oncesi-ve-okul-cagi-cocuk-beslenmesi

11. Fotoğraf 1, Erişim Adresi: http://emklinik.com/tr/m3/50/medikal-estetik-uygulamalari-medikal-beslenme-programi-mnp-medical-nutrition-program-

12. Fotoğraf 2, Erişim Adresi: https://www.aifd.org.tr/bulasici-olan-ve-bulasici-olmayan-hastaliklar/

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi