beyaz logo.png

Bir Japon Fenomeni Hikikomori: Aşırı Sosyal İzolasyon ve Modern Zaman Kesişleri

Tuğçe Gül Yeşilyayla - Moleküler Biyoloji ve Genetik, Fen-Edebiyat Fakültesi, Uludağ Üniversitesi


Japonca bir terim olan Hikikomori; 1990’ların sonlarında genç bireyler arasında görülen akut, aşırı sosyal izolasyon, içe çekilme, kendini sınırlandırma olarak görülen psikolojik fenomeni tanımlamak için kullanılmaktadır. Japoncada Hiku kelimesi “geri çekilme” anlamına gelirken Komoru “ada” anlamına gelmektedir. Modern zaman kesişleri olarak düşünebileceğimiz Hikikomori durumu bir yalnızlık, sosyal anksiyete veya depresyondan farklı olarak değerlendirilmektedir. Yalnızlık, insanlardan kaçma isteği günler, aylar, yıllar sürdükçe daha da artmakta ve bireyler için intihar gibi hayati tehlike kapıdadır. Japonya’da yarım milyon insandan fazla birey Hikikomori olarak yaşamaktadır. Sendrom daha çok genç yetişkinlerde görülürken en yüksek insidansı 16-36 yaş arasında olup ortalama yaşı 32.6 olduğu tahmin edilmektedir. Diğer insidans faktörleri olarak ise cinsiyet, Fratri (uyruk), ijimè (zorbalık, mobbing), sosyal sınıf, gelmektedir. Hikikomori erkeklerde kadınlara kıyasla daha fazla görülmektedir. Fratriye bakıldığında ise ailenin ilk çocuğunun daha fazla etkilendiği görülmekte çünkü bu aileler çocuğa daha çok temel rol yüklemektedir. Akademik başarısızlık veya hoş olmayan sosyal deneyimler de çocukluk travmaları her iki cinsiyette bireyler için Hikikomoriye ortam hazırlayabilmektedir. Özellikle sosyal baskının çok yüksek nabızda hissedildiği ve teknolojinin hızla geliştiği Japonya’da bu durum gençler arasında kaçınılmaz olabilmektedir. Orta sınıf ailelerde de daha sıklıkla gözlenen bir durumdur[1]. Hikikomori yaşam süren bireylerin yarısında komorbid duygu bozuklukları (sosyal anksiyete bozuklukları, depresyon, intihara meyillilik) da bulunmuştur.

İnternet bağımlılığı ve Hikikomori arasında bir ilişki olabileceğini düşünen araştırmacılar bakış açısını internet oyunları, sosyal medya ve gelişen teknoloji temaları üzerine yoğunlaştırmış ve konu tam olarak açıklığa kavuşturulamamıştır. Ancak Hikikomorinin internet bağımlılığını tetikleyebileceği ve tersine internet bağımlılığının Hikikomoriyi etkileyebileceği konusunda görüş birdir [2].

Bireyler günlerce odalardan çıkmayıp, insanlarla sınırlı miktarda bir iletişimle hatta yakın aile dışında sıfır iletişimle hayatını sürdürmektedir. Hikikomorinin uzun zaman devam ettiği durumlarda bireylerde çeşitli psikiyatrik rahatsızlıkların yanında fizyolojik bozulmalar da meydana gelebilmektedir. Benzer vakalar Avustralya, Fransa, Amerika, İtalya, İspanya, Güney Kore, Brezilya, Hindistan, Hong Kong gibi ülkelerde de raporlanmıştır [3].


2003 yılında Japonya Sağlık, Yardımlaşma ve Refah Bakanlığı bu sendromu tanımlamak için bazı kriterler yayınlamıştır. Bu yayına göre bireyin Hikikomori olması için aşağıdaki 4 koşulun gerçekleşmiş olması gerekmektedir.

  1. Bireyin son zamanlarda kendini evinde veya odasında hareketsiz bir yaşamla kısıtlamış olması

  2. Okul veya iş hayatındaki aktivitelerden ilgisinin azalması veya tamamen çekmiş olması

  3. Bu fenomenlerin en az 6 ay devam etmesi

  4. Semptomların şizofreni veya diğer psikiyatrik hastalıklardan ayrı tutularak gerçekleşmesi


Hikikomori Belirtileri

  • Evden dışarı çıkmamak

  • Kimseyle konuşmak istememek (aile üyeleriyle bile)

  • Aşırı stres ve öfke durumu

  • Uykusuzluk ve intihar düşüncesi

  • Depresyon veya diğer duydu durum bozuklukları

  • Sosyal ve iş hayatından kopmak

  • Teknoloji bağımlılığı, yeme-içme gibi ihtiyaçlarda bile bilgisayar başında oturmak


Bireylerin Tanımlanması, Anlaşılması ve Tedavisi

Bazı araştırmacılar Hikikomoriyi iki ayrı kategoriye bölmüşlerdir. İlk kategori zor (hard) vakalar; evden çıkmaz, yüz-yüze ilişkiden ve ailesini de kapsayan insanlardan kaçan gruptur. İkinci kategori yumuşak (soft) olarak tanımlanmış ve bu bireyler haftada 1-3 de olsa dışarı çıkabilirler. Diğer sınıflandırmalarda da ailesiyle yaşayan ve yalnız yaşayan bireyler olarak da ayrılabilmektedir. Hikikomori’li hastalar için destek tedavi genellikle gecikmektedir. Hasta bireylerin yalnızca %6.6’sı kendi çabalarıyla bir yardım arayışında olup %72’si ailesine veya ilk destek enstitülerine başvurmaktadır. Hastalara destek ortalama 4.4 yıl içerisinde işe yaramaktadır. Ancak vakaların 13%’ünde başlangıç desteği 10 yılı bulabilmektedir [4].

2010 yılında Japonya Sağlık, refah ve çalışma Bakanlığı 4 adımdan oluşan bir Hikikomori tedavi ve değerlendirmesi için yönerge yayınlamıştır. Hikikomori durumunda ilk adım aile desteği-yaklaşımıyla bireyi cesaretlendirmektir. Ancak aile bazlı girişimlerde herhangi bir mental hastalık durumunda yaklaşımda ileriye gidilemeyebileceği de unutulmamalıdır. Bazı aileler ise çocukların bu durumunu yıllarca görememekte ve uygun desteği sağlayamamaktadır[5]. 2000 yılında Avustralya’dan geliştirilen profesyonel olmayanlar için Mental Rahatsızlıklarda İlk Yardım (MHİY) programı bu bireyler için uygun olabilmektedir. İlk adım kriz anındaki kişiye yaklaşım, ikinci adım yargılamadan dinleme, üçüncü adım destek ve bilgi verme, dördüncü adım kişiyi profesyonel yardım konusunda cesaretlendirme ve son adımda diğer destekleri teşviktir. 12 saat süren MHİY eğitimi Hikikomorili hastalar için 5 adımda ilk yardımı sağlayabilmektedir. Aile Eğitimi ve Bilgilendirme Topluluğu (Community Reinforcement and Family Training (CRAFT)) ile de bilişsel davranışsal terapi sağlayabilmektedir. Ailelerin 5 günlük MHİY ve CRAFT eğitim programıyla Hikikomori yaşayan çocukları için önemli bir kombindir. İletişim becerilerinin tekrar kazanabilmesi için de birey için psikoterapi de çok önemli bir başka adımdır [4].


Hikikomori sadece Japon gençler için değil ülkemiz içinde bir problem teşkil edebilir. Gelişen teknoloji, bilgisayar oyunlarına olan bağlılık, okul başarısızlıkları gençleri ideallerinden ve insanlardan uzaklaştırabilmektedir. Japonya’da akademik başarıya sahip zeki bireylerin yıllarca asla odasından çıkamadığı görülmekte ve bu trajik durum hem birey hem çevresi hem de ülke için ciddi sıkıntıları da beraberinde getirecektir.





Referanslar:

  1. Maglia, M. (2020). "Hikikomori: A systemic-relational analysis". Heal Psychol Res. 8(2):97–100.

  2. Kato, T. Shinfuku, N. Tateno, M. (2020). "Internet society, internet addiction, and pathological social withdrawal: The chicken and egg dilemma for internet addiction and hikikomori". Curr Opin Psychiatry. 33(3):264–70.

  3. Yong, R. Nomura, K. (2019). "Hikikomori is most associated with interpersonal relationships, followed by suicide risks: A secondary analysis of a national cross-sectional study". Front Psychiatry.10(APR):1–9.

  4. Kubo, H. Urata, H. Sakai, M. Nonaka, S. Saito, K. Tateno, M. et al. (2020). "Development of 5-day hikikomori intervention program for family members: A single-arm pilot trial. Heliyon [Internet]". 6(1):e03011. Available from: https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2019.e03011

  5. Gomes da Cunha, J.E. Mendes de Oliveira, J.R. (2017). "Can Pokémon GO rescue shut-ins (hikikomori) from their isolated world?". Psychiatry Clin Neurosci.71(1):70.

73 görüntüleme0 yorum