Deli Dana Hastalığı


Ayça İrgit - İstanbul Teknik Üniversitesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik

Günümüzde "Deli dana hastalığı" olarak da bilinen Bovine spongiform encephalopathy (BSE), ergin sığırların sentral sinir sistemini etkileyen yavaş seyirli, ilerleyici ve öldürücü nörodejeneratif bir hastalıktır. Hastalık, sinir hücrelerinde beynin süngerimsi görünüşüne sebep olan vakuol şeklinde boşlukların oluşmasına sebep olur. Hastalık ilk defa 1986’da İngiltere’de tespit edilmiş, daha sonra İrlanda, İsviçre, Portekiz, Fransa, Belçika, Danimarka, İtalya, İspanya ve Hollanda’daki sığırlarda görülmüştür. Kanada, Kuveyt, Falkland Adaları ve Umman’da ise hastalığın ithal edilen hayvanlarda görüldüğü bildirilmiştir.


Önceleri İngiliz epidemiyologlar BSE’yi koyun ve keçilerin scrapie hastalığına bağlamışlardır. Wells ve arkadaşları tarafından tanımlanan deli dana hastalığı da koyunların scrapie hastalığına benzer özellikteydi. BSE’nin kaynağı ile ilgili teorilerden biri scrapie’li koyun karkaslarından yapılmış et ve kemik unları ile beslenme olmuştur. İnfeksiyonun gıdaya bağlı olarak taşındığı hipotezi iki bulgu ile desteklenmektedir. İlki hastalığın sütçü sığır sürülerinde, etçi sürülere göre daha sık olarak görülmesidir. Farklılık ırk duyarlılığı ile ilgili olmayıp farklı besleme yöntemleri ile ilişkilidir. Sütçü sürülerde yaşamın ilk altı ayında et-kemik unu içeren konsantre yemlerin kullanımı yaygındır. Benzer gıdalar süt emen etçi ırk buzağılarda nadiren kullanılmaktadır. Etçi ırkı sığırlarda BSE vakalarının yaklaşık % 85’i satın alınan hayvanlarda görülmekte bunların büyük kısmının melez olduğu, sütçü sürülerde doğduğu ve muhtemelen satın alınmadan önce infekte oldukları varsayılmaktadır. İkinci olarak BSE’den etkilenen sürülerde hastalık, sürünün büyüklüğüne göre artış göstermiştir. Sürü büyüdükçe yem ihtiyacı artmaktadır. Bu da infekte yem satın alma, dolayısıyla hastalığın görülme olasılığını arttırmaktadır. Bugüne kadar BSE’nin sebebi olarak kabul edilen esas teori, 1997 Nobel ödülü sahibi A.B.D.’li Stanley Prusiner tarafından bildirilen prion teorisidir. Teoriye göre; değiştirilmiş prionlar hastalıktan sorumludur. Bu hastalıkların etkeni patojenik prion (PrPsc) olarak bilinen anormal yapıda bir proteindir.


Deli dana hastalığı, 30 aylık ve daha yaşlı sığırlarda ortaya çıkar. Hastalığın hayvanlarda uzun bir kuluçka dönemi vardır. Hastalığın kuluçka süresi 2-8 yıl (ortalama 5 yıl) arasında değişir. Ortaya çıkan hastalıklar yürüme bozukluğu bunu takiben beyin fonksiyonlarının bozukluğu ve ölümle sonuçlanmaktadır. BSE olayları, nörolojik ve genel bulguların bir kombinasyonunu kapsar. Nörolojik bulgular, 3 kategoride toplanır. Davranış ya da huy değişiklikleri, en çok korku ve sinirlilik hali olarak gözlenir. Hayvan kendisine yaklaşıldığında ya da bir yere sıkıştırıldığında hemen reaksiyon gösterir. Sağım odasına girmeye ve kapı aralarından geçmeye isteksizdir. Duruş ve yürüyüş anormallikleri; en çok arka bacak ataksisi, tremorlar ve düşme gözlenir. Ataksi, hayvan hızlı yürütüldüğünde belirginleşir ve yürüyüş sallantılıdır. Bazen arka bacak eklemlerinde gelişen hiperfleksiyon (aşırı bükülme), hayvan yürütüldüğünde arka bacakların sürüklenmesine ve koordinasyon bozukluklarına sebep olmaktadır. Bu yürüyüş anormallikleri, hayvan her iki yönde dairesel bir tarzda döndürüldüğünde şiddetlenir. Topuklara vurulduğunda sendeleme hatta düşme meydana gelebilir. Duyumdaki değişiklikler, sese ve dokunmaya karşı reaksiyon gözlenir. Özellikle baş bölgesindeki muayene girişimleri hayvanı şiddetli kızdırır. Sağımda da hayvan dokunmaya karşı şiddetli tekmeleme eğilimi gösterebilir. BSE'li sığırlarda en sık görülen genel klinik bulgular; kilo kaybı ve süt veriminin düşmesidir. Ancak çoğu hayvanda iştah kaybı görülmemektedir. Haftalar süren bir periyod boyunca klinik bulgular giderek kötüleşir. Sonunda hastalık, uzanıp yatma ve ölümle sonuçlanır. İlk bulgulardan ölüme ya da kesime kadar klinik hastalığın süresi, 2 haftadan 6 aya kadar değişebilir. Klinik belirtilerin benzerliği nedeniyle, listeriosis, hipomagnezemi, ketozis, viral, bakteriyal ve mantar orijinli ansefalitler ve beyin tümörleri ayırıcı tanıda yer alır.


BSE'nin görülmediği ülkeler, hastalığı canlı hayvanların ya da kontamine et ve kemik ununun ithalatıyla kazanabilirler. Ülkelerin özellikle BSE vakalarının sıklıkla görüldüğü ülkelerden yaptıkları et ithalatlarına dikkat etmeleri gerekmektedir. Hastalığın İngiltere’de yaygın şekilde görülmesi sonucu, İngiltere Sağlık Bakanlığı, İngiliz vericilerden alınan kanların, farmasötik ürünler için kullanılmayacağını bildirmiştir. Bazı ülkeler de İngiltere'de 6 aydan fazla ya da bir yıldır oturan kişilerden kan alınmasını yasaklamışlardır.






Kaynakçalar

1. Deli Dana Hastalığı ve Gıda Güvenliği (Gökhan Kürşad İNCİLİ, Mehmet ÇALICIOĞLU) Erişim Adresi:

https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-deli-dana-hastaligi-ve-gida-guvenligi-77154.html

2. Bovine spongiform encephalopathy (BSE) (Öznur YAZICIOĞLU) Erişim Adresi:

https://vetkontrol.tarimorman.gov.tr/bornova/Menu/84/Bovine-Spongiform-Encephalopathy-_bse_

3. Sığırların Süngerimsi Beyin Hastalığı(BSE) Nedir? (Ertan ORUÇ) Erişim Adresi:

http://www.tarimkutuphanesi.com/?aspxerrorpath=/Sigirlarin_sungerimsi_beyin_hastaligi_(BSE)_Nedir?__Dr._Ertan_ORUC_Veteriner_Hekim_Veteriner_Kont._Ars._Enst._01163.html

4. Deli Dana Hastalığı(Jale Erten) Erişim Adresi:

http://bilheal.bilkent.edu.tr/aykonu/ocak2001.html

5. DELİ DANA HASTALIĞI (Hasan AYÇİÇEK, Hasan Tansu AKTAN) Erişim Adresi:

http://www.journalagent.com/turkhijyen/pdfs/THDBD_58_3_119_128.pdf

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi