Diyabet ve Uzun Kodlanmayan RNA’ların İlişkisi


İrfan Baki Kılıç- Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Moleküler ve Translasyonel Biyotıp Yüksek Lisans Öğrencisi

Diabetes mellitus vücuttaki glikoz dengesinin ve metabolizmasının bozulması ya da kaybolmasıyla sonuçlanan metabolik bir rahatsızlıktır. Diyabetin artan kardiyovasküler, renal ve nöral birçok bozukluğa sebep olduğu ve ölümle sonuçlanabildiği bilinmektedir. Bu hastalığın temelinde birçok moleküler, biyokimyasal ve genetik bozukluğun yer alır.[1] Diyabet, hastalığa neden olan faktörlere göre 4 farklı gruba ayrılmıştır. [2]

· Tip 1 diabetes mellitus (T1DM)

· Tip 2 diabetes mellitus (T2DM)

· Gestasyonel (gebelik) diyabet

· Diğer özel diyabet tipleri (pre-diyabet, pankreas vb.)


İnsüline bağlı diyabet olarak da bilinen Tip 1 diyabet genellikle çocukluk döneminde, erken yaşlarda ortaya çıkar. Sebebi tam olarak anlaşılamasa da genetik faktörlerin ve insülin üreten beta hücrelerinin immünolojik olarak yıkımı sonucunda ortaya çıktığı düşünülmektedir. Diyabetin en yaygın görülen tipi ise insüline bağlı olmayan tip 2 diyabettir. Diyabet hastalarının %90’ından fazlası bu tiptedir. [3] Genellikle yetişkinlerde ortaya çıkar ve hem genetik hem de çevresel faktörlerin rol oynadığı bilinmektir. Yapılan son çalışmalarda uzun kodlanmayan RNA’ların (lncRNA) birçok hastalıkta dikkat çekici etkileri bulunduğu gibi diyabette ve diyabet patalojisinde rol oynadığı da ortaya çıkarılmıştır. Tip 1 ve Tip 2 diyabet hastalarında yapılan çalışmalarda bazı lncRNA’ların ifadelerinde anormal değişimler görülmüştür. [4]


Pankreasta bulunan β hücreleri insülin salgılayarak kandaki glikoz dengesinin sağlanmasında önemli rolleri vardır. Aynı zamanda insülin karbonhidrat ve lipit metabolizmasında da etkilidir. Bu nedenle β hücrelerinde meydana gelen bir bozukluk nedeniyle insülin üretiminin azalması diyabete yol açabilmektedir. Bu alanda yapılan son çalışmalarda bazı lncRNA’ların ifadesinin pankreastaki β hücrelerinin gelişimi sürecinde değiştiği gözlemlenmiştir. Bu lncRNA’ların anormal ifadesi bu hücrelerin çoğalmasını, farklılaşmasını, fonksiyonunu (özellikle insülin salgılanması) ve apoptozu etkileyebilmektedir. Yine yapılan başka bir çalışmada da bir dizi lncRNA’nın (HI-LNC25, HILNC75, HI-LNC12 ve HI-LNC78) ifadesinin pankreas progenitör hücrelerinde ve olgun pankreas hücrelerinde değiştiği ve farklı aktiviteler gösterdiği bulunmuştur. Bu nedenle bu lncRNA’ların β hücre farklılaşmasında ve olgunlaşmasında önemli roller oynadığı düşünülmektedir. [5] [6]


İnsülin direnci, hücrelerin insüline karşı vermiş olduğu bozulmuş bir yanıt sonucunda insülinin gerekli seviyelerde tutulamaması ile glikoz dengesinin sağlanamamasıdır. Aynı zamanda doku ve hücrelerde düşük insülin duyarlılığı ve direnci tip 2 diyabetin bir özelliğidir. İnsülin direnci insülin reseptörü (INSR) ve insülin reseptörü substratı 1 ve 2 (IRS-1/2) yolağındaki insülin sinyalizasyonu sırasındaki sorunlarla ilişkilidir. Son zamanlarda yapılan çalışmalar ile lncRNA’ların insülin sinyali ve direnci arasında bir bağlantı olarak hareket ediyor olabileceğine dair kanıtlar artmaktadır. Bu lncRNA’ların gen ifadesinin düzenlenmesinde ve insülinin hedef dokularındaki (özellikle karaciğer) işlevinin kontrolünde görevlidir. Aynı zamanda MEG3 ve MALAT1 gibi bazı lncRNA’ların hepatik insülin direncini artırıcı yolaklarda görev aldığı da bilinmektedir. Bu nedenle hepatik insülin direnci ile ilişkilendirilen lncRNA’ların baskılanması tip diyabette hiperglisemiye karşı potansiyel bir tedavi olasılığı sunmaktadır. [7]

Diyabet hastalarında insülin metabolizmasının bozulmasına ek olarak birçok sorun da ortaya çıkmaktadır (diyabetik nefropati , retinopati, nöropati ve kardiyomiyopati vb). Bu sorunlardan özellikle mikrovasküler düzeyde olanların lncRNA’lar ile yakından ilişkili olduğu düşünülmektedir. Diyabetik komplikasyonları olan bireyler ile yapılan çalışmalarda bazı lncRNA ifadelerinde anormal değişiklikler olduğu görülmüştür. Bu yüzden lncRNA’ların birçok hastalıkta olduğu gibi diyabette ve komplikasyonlarında da etkili olduğu düşünülmektedir. Örneğin diyabetik nefropatide CYP4B1-PS1-001, ASncmtRNA-2; retinopatide MIAT, ANRIL; diyabetik nöropatide NONRATT021972, lncRNA uc.48+ ve diyabetik kardiyomiyopatide ise LIPCAR, SENCR gibi lncRNA’lar etkilidir. [8]


Sonuç olarak özetlemek gerekirse yapılan çalışmalar diabetes mellitus hastalığında etkili β hücreleri bozukluğu, insülin direnci gibi birçok yolakta etkili olan lncRNA’lar yeni birer biyobelirteç ve potansiyel birer hedef olma özelliği taşımaktadır. Diyabet hastalarının LncRNA'larını, diyabetin önlenmesini ve tedavisini başarmak için eksojen bir yolla (örneğin, gen knock out/in, RNA etkileşimi ve gen terapisi vb.) susturabilir veya aktif hale getirebiliriz. Bu yüzden lncRNA’lar ve diyabet arasındaki ilişki daha detaylı bir şekilde incelenerek yeni tedavi ve teşhis yöntemleri geliştirilebilecektir.



ŞEKİL 1 : Diyabetik nefropati, retinopati, kardiyopati ve nöropati ile ilişkilendirilen lncRNA’ler ve etkili oldukları yolaklar [8]






Kaynakçalar:

1. Ekta Kapoor (2016) , Diabetes Mellitus

2. Kharroubi, A. (2019). Diabetes mellitus: The epidemic of the century.

3. Diagnosis and Classification Of Diabetes Mellitus, American Diabetes Association (2010)

4. Satish K. Raut, Madhu Khullar (2018), The Big entity of New RNA world: Long Non-Coding RNAs in Microvascular Complications of Diabetes

5. Akerman I, Castro N (2017), Human Pancreatic beta Cell lncRNAs Control Cell-Specific Regulatory Networks

6. Senée V, Julier C. (2006), Mutations in GLIS3 are responsible for a rare syndrome with neonatal diabetes mellitus and congenital hypothyroidism

7. Yan C, Chen J, Chen N. (2016), Long noncoding RNA MALAT1 promotes hepatic steatosis and insulin resistance by increasing nuclear SREBP-1c protein stability.

8. Xiaoyun He, Suxian Zhou (2017),LncRNAs: key players and novel insights into diabetes mellitus


0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi