Fazla Şeker Tüketimi Otoimmün Hastalıklara Yol Açabilir


Rana Sümeyra Özcan - Moleküler İmmünoloji Yüksek Lisans, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü

İmmün sistemin bireyin kendi hücre ve dokularına saldırmasıyla oluşan duruma otoimmünite, bu duruma bağlı gelişen hastalıklara ise otoimmün hastalıklar denir. Bu hastalıklar immün sistemin en önemli özelliklerinden olan kendinden ve kendinden olmayanı ayırt etme yetisinde bozulmalar sonucu meydana gelir.[1] Peki ama bu nasıl gerçekleşir?


Otoimmün hastalıkların kaynağında her ne kadar kendi dokularına saldıran beyaz kan hücreleri bulunsa da hücresel gelişim sırasında gerçekleşen genetik düzenlemeler ile kendi antijenlerine karşı reaktif beyaz kan hücreleri tüm bireylerde üretilir. Normalde bu tür beyaz kan hücreleri sistem tarafından devre dışı bırakılır veya çeşitli mekanizmalarla kontrol altında tutulur. Ancak sistemden kaçan bazı otoreaktif beyaz kan hücreleri aktive olurlar ve eğer yeterli sayıda iseler otoimmüniteye sebep olarak vücuda hasar verirler.[2] Bazı otoimmün hastalıkların temelinde genetik kusurlar yatsa da çoğu çevresel faktörler nedeniyle otoreaktif beyaz kan hücrelerinin sayısındaki artıştan ve onları kontrol altında tutan mekanizmaların bozulmasından kaynaklanır.[3]


Otoimmüniteyi kontrol eden bu mekanizmalardan biri beyaz kan hücreleri sınıfına dahil olan T hücreleri arasındaki dengenin korunmasıdır.[4] İncelendiğinde, multiple skleroz (MS) [4,5], enflamatuar bağırsak hastalığı [5], romatoid artrit [4,5] gibi pek çok otoimmün hastalıkta otoimmüniteyi destekleyen yardımcı T 17 (Th17) hücresi ve onu kontrol altında tutan düzenleyici T (Treg) hücresi arasındaki dengenin, Th17 hücresinin artışı yönünde bozulduğu görülür.[5,6] Bu nedenle dengeyi otoimmünite lehine çevirerek organa özgü veya sistemsel hasara sebep olan çevresel faktörlerin belirlenmesi otoimmün hastalıkların engellenmesinde önemli bir adımdır.


Yapılan çalışmalar diyetin otoimmün hastalıklar için potansiyel bir çevresel risk faktörü olduğu yönündedir.[7,8] Son zamanlarda diyet kalıplarımızdaki artan şeker miktarı ile birlikte artan otoimmün hastalık insidansı bu düşünceyi doğrular niteliktedir.[7] Geçtiğimiz yıllarda yapılan çalışmalar yüksek şeker diyetinin toplam ölüm ile pozitif ilişkili olduğunu [7,9] ve glikoz-fruktoz şurubunun farelerde bağırsak tümör büyümesini artırdığını gösterir.[7,10] Yüksek glikoz tüketiminin otoimmün hastalıkların gelişimi üzerindeki etkisi ise tam olarak bilinmemekle birlikte hücrelerin enerji metabolizmasını etkilediği ve glikolizin artmasıyla saf T hücrelerini, Treg hücreleri yerine, Th17 hücrelerine farklılaşmaya teşvik ettiği düşünülür.[11]


Bu konuda yapılan son çalışma ise fazla şeker tüketiminin olası yan etkilerini daha ileri bir boyuta taşıdı ve yüksek glikoz alımının, T hücre enerji metabolizmasını etkilemeksizin, sitokin aktivasyonu yoluyla Th17 gelişimini destekleyerek otoimmün hastalıkları ilerlettiği bir mekanizmayı açığa çıkardı. Bu çalışmada Ulusal Sağlık Enstitüsü’(NIH) nden Dr. Wanjun Chen liderliğinde bir grup araştırmacı sırasıyla bağırsağı etkileyen Crohn hastalığı ve merkezi sinir sistemini etkileyen MS için fare modelleri olan kolit ve deneysel otoimmün ensefalomiyelit (EAE) üzerinde şeker ağırlıklı diyetin otoimmüniteyi arttırdığını gösterdi.[7]


Araştırmacılar her iki modelde de kontrol grubundaki farelere normal su verirken deney grubundaki farelerin %20 glukoz içeren su tüketmesini sağladılar. Beş haftanın sonunda kolit modelinde şekerli su verilen farelerin normal su verilenlere kıyasla bağırsaklarındaki kolit sayısının ve büyükliğünün arttığını, aynı zamanda hastalığın ilerlemesi nedeniyle çok daha fazla kilo kaybettiklerini gördüler. Durum EAE modelinde de farklı değildi. Yine glukozlu su ile beslenen fareler hastalığı önemli derecede daha şiddetli geçirdi, aynı zamanda bu farelerin beyin ve omurilik dokusuna sızan Th17 hücre sayısı oldukça yüksekti.[7]


Elde edilen bu sonuçlar ile fazla şeker tüketiminin otoreaktif Th17 hücrelerinin artışını destekleyerek otoimmün hastalıklara yol açabileceğini söylemek mümkündür. Öyleyse unutmayalım ki immün sistem bile bazen hata yapabilir. Dostunu ve düşmanını karıştırıp silahı işgalcilere tutmak yerine bize çevirebilir.[3] Önemli olan bu hataya yol açan etkenleri tespit etmek ve en iyi çözüm yollarını aramaktır.






Referanslar

1. Abbas, A. K., Lichtman, A. H. ve Pillai S. (2016) Immunological Tolerance and Autoimmunity,

Basıc Immunology Functions and Disorders of the Immune System (5. Baskı) (S. 191-192, 203-

205) St. Louis, Missouri: Elsevier

2. Murphy K. ve Weaver, C (2017) Autoimmunity and Transplantation Janeways’s Immunobiology

(9. Baskı) (S.611-627) New York: Garland Science Taylor & Francis Group

3. Sompayrac, L. (2019). The Immune System Gone Wrong, How The Immune System Works (6.

Baskı) (S. 123) New Jersey: Wiley-Blackwell

4. Noack, M., ve Miossec, P. (2014). Th17 and regulatory T cell balance in autoimmune and

inflammatory diseases. Autoimmunity Reviews, 13(6), 668-677. doi: 10.1016/j.autrev.2013.12.004

5. Bedoya, S., Lam, B., Lau, K., ve Larkin, J. (2013). Th17 Cells in Immunity and

Autoimmunity. Clinical and Developmental Immunology, 2013, 1-16. doi: 10.1155/2013/986789

6. Theofilopoulos, A., Kono, D., ve Baccala, R. (2017). The multiple pathways to

autoimmunity. Nature Immunology, 18(7), 716-724. doi: 10.1038/ni.3731

7. Chen,W., Li, J., Jin, W., Wu, R., Park, S., Zhang, D. … (2019). High Glucose Intake Exacerbates

Autoimmunity through Reactive-Oxygen-Species-Mediated TGF-β Cytokine Activation, Immunity,

51(4), 671-681.e5. doi: 10.1016/j.immuni.2019.08.001

8. Lerner, A., ve Matthias, T. (2015). Changes in intestinal tight junction permeability associated with

industrial food additives explain the rising incidence of autoimmune disease. Autoimmun. Rev. 14,

479–489.

9. Malik, V.S., Li, Y., Pan, A., De Koning, L., Schernhammer, E., Willett, W.C., ve Hu, F.B. (2019).

Long-term consumption of sugar-sweetened and artificially sweetened beverages and risk of

mortality in US adults. Circulation 139, 2113–2125.

10. Goncalves, M.D., Lu, C., Tutnauer, J., Hartman, T.E., Hwang, S.K., Murphy, C.J., … Pauli, C.,

(2019). High-fructose corn syrup enhances intestinal tumor growth in mice. Science 363,

1345–1349.

11. Moling, O., ve Gandini, L. (2019). Sugar and the Mosaic of Autoimmunity. American Journal Of

Case Reports, 20, 1364-1368. doi: 10.12659/ajcr.915703


0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi