Glikojen Depo Hastalığı – GSD Type 1


Yaşar Yurtsever – İstanbul Teknik Üniversitesi, MBG

Glikojen depo hastalığı ya da diğer adıyla von Gierke hastalığı olarak bilinen GSD, adından da anlaşılacağı üzere vücut hücrelerinde glikojenin birikmesinden kaynaklı kalıtsal bir hastalıktır. Kromozom üzerinde homozigot çekinik olarak kendini gösteren bu hastalık, özellikle karaciğer, böbrekler ve ince bağırsaklar gibi bazı organ ve dokularda glikojen birikimi sebebiyle vücudun normal çalışma düzenini bozar. Bu hastalığın belirtileri genellikle 3 4 aylık bebeklerde görülmeye başlanır. Genel olarak hipoglisemi – düşük kan şekeri, laktik asidoz – vücutta laktik asit birikimi, hiperürisemi – kanda yüksek oranda ürik asit bulunması, hiperlipidemi – kanda aşırı miktarda yağ bulunması bu hastalığın tipik belirtileridir. Bunun haricinde karaciğerin git gide büyümesi ve karında bir çıkıntı gibi görünmesi, aynı şekilde böbreklerin büyümeye başlaması gibi belirtiler ve deride kolesterol birikintileri (ksantomlar) oluşabilir. GSD’li kişilerde gecikmiş ergenlik yaşanabilir. Kemiklerin incelmesi (osteoporoz), ürik asidin miktarının fazla olması sebebiyle böbrek hastalıkları ve kan damarlarından kaynaklanan bir artrit türü olabilir, karaciğerlerde adenom adı verilen tümörler oluşabilir. Adenomlar genellikle kanser oluşturmaz ve iyi huyludurlar ancak, daha sonra bu tümörler kanserli hale gelebilir. Araştırmacılar GSD Tip 1 için 1a, 1b, 1c ve 1d olarak dört farklı alt form tanımlamışlar ancak daha sonra 1c ve 1d’nin tip 1b’nin varyasyonları olduğu anlaşılmıştır.


Glikojen depo hastalığının birçok alt türü vardır ancak en çok rastlanılan ve hakkında en çok bilgiye sahip olduğumuz alt türü tip 1’dir. GSD Tip 1 her 100.000 insanda 1 gözükür, bunun yanında tip 1 için en çok gözüken alt türü tip 1a hastalığıdır ve tip 1 hastalarının 80%’sini oluşturur. G6PC ve SLC37A4 adındaki 2 gendeki mutasyonlar GSD hastalığına sebep olur. G6PC genindeki mutasyonlar GSD 1A’ya, SLC37A4 genindeki mutasyonlar GSD tip 1b’ye sebep olur. Bu iki gende üretilen proteinler normal şartta glikoz-6-fosfat adı verilen molekülü parçalamak için birlikte çalışırlar. Bu sayede de glikojen glikoza parçalanabilir ve vücut tarafından kullanılabileceği birincil enerji formuna dönüşür. Bu iki gendeki mutasyonlar, glikoz 6 fosfatın etkili bir şekilde parçalanmasını önlerler. Glikoz 6 fosfat glikoza ayrılamadığı için glikojene ve yağa dönüştürülür ve hücre içinde depolanır. Bir hücre içinde depolanan çok fazla glikojen ve yağ vücutta toksik etki oluşturabilir. Bu etkiler karaciğer ve böbrek gibi organlara ve dokulara zarar verir ve böylece GSD belirtileri ortaya çıkmış olur.


Glikoz 6 fosfatı glikoza parçalamak için glikoz 6 fosfataz enzimi kullanılır. İnsan vücudunda bu enzimi sentezleyen gen, 5 exon bölgesine sahiptir. Bu bölgelerde gerçekleşen çeşitli mutasyonlar sonucu glikoz 6 fosfataz enzimi üretilemez. Örnek verecek olursak bir makaledeki araştırmada (kaynakçada bulabilirsiniz) iki kişide yapılan testlerden ilkinde bu genin 3. Exon bölümünde ortaya çıkan ve araya kaynayan iki TA nükleotidleri sebebi ile stop kodonu erkene gelir ve bu sebeple oluşacak olan molekül tamamen sentezlenemez. İkinci vakada ise 1. 3. ve 4. exonları sağlam olmasına rağmen 2. ve 5. exonlarda meydana gelen mutasyonlar sebebiyle kişi enzimi üretememiştir.


Glikojen depo hastalığının kesin bir tedavisi bulunmamakla birlikte çeşitli destekleyici ilaçlar veya hala deney aşamasında olan gen terapi yöntemleri denenmiştir. Ancak bu alanda çalışmalar devam etmektedir.




Kaynakçalar

1. Lei, K., Shelly, L., Pan, C., Sidbury, J., & Chou, J. (1993). Mutations in the glucose-6-phosphatase gene that cause glycogen storage disease type 1a. Science, 262(5133), 580-583. doi: 10.1126/science.8211187

2. Reference, G. (2020). Glycogen storage disease type I. Retrieved 20 March 2020, from https://ghr.nlm.nih.gov/condition/glycogen-storage-disease-type-i

3. Lei, K., Chen, H., Pan, C., Ward, J., Mosinger, B., & Lee, E. et al. (1996). Glucose–6–phosphatase dependent substrate transport in the glycogen storage disease type–1a mouse. Nature Genetics, 13(2), 203-209. doi: 10.1038/ng0696-203

4. Muraca, M., Gerunda, G., Neri, D., Vilei, M., Granato, A., & Feltracco, P. et al. (2002). Hepatocyte transplantation as a treatment for glycogen storage disease type 1a. The Lancet, 359(9303), 317-318. doi: 10.1016/s0140-6736(02)07529-3

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi