beyaz logo.png

HPV ve HPV Aşıları


 

Başak Toker - Moleküler Biyolog

 

Sosyal medyanın hayatımıza hâkim olduğu ve bilgiyi her zamankinden daha erişilebilir kıldığı şu günlerde sıkça adını duymaya başladığımız konulardan biri de İnsan Papilloma Virüsü (HPV-Human Papillomavirus) aşısı. Ülkemizde devlet tarafından uygulanmayan ve isteğe bağlı olarak ücretli bir şekilde uygulanabilen bu aşı, gerek devlet politikaları gerekse yan etkileriyle bir hayli gündemde. Peki ama nedir bu HPV aşısı? Gerçekten herkes bu aşıyı olmalı mı? Ya da iddia edildiği gibi ağır yan etkilere sebep oluyor mu?


HPV aşısı hakkında yorum yapabilmek için elbette öncelikle HPV’nin ne olduğunu iyice anlamamız gerekir. HPV; 100’den fazla çeşidi olan ve fiziksel temas ile, çoğunlukla ise cinsel yolla bulaşan bir virüstür. Bu çeşitlerin çoğu zararsız olup, bazılarıysa sadece siğil gibi ufak problemlere yol açmaktadır. Görülen problemler ise büyük oranda tip 6, 11, 16 ve 18’den kaynaklanmaktadır [1]. HPV’nin bu kadar büyük önem taşımasının asıl sebebi ise bir onkovirüs olması, yani kansere sebep olmasıdır.


HPV’nin;

  • Rahim ağzı kanseri vakalarının neredeyse tümüne

  • Anal kanserlerin %90’ına

  • Vajinal kanserlerin %78’ine

  • Vulva kanserlerinin %25’ine

  • Penis kanserlerinin %50’sine

  • Orofarinks (ağız boşluğu ve yutak) kanserlerinin %60’ına sebep olduğu bilinmektedir [2].


Amerika’da yapılan bir çalışmaya göre, 100 kadından 85’i ve 100 erkekten 91’i hayatları boyunca en az bir kere HPV ile karşılaşmaktadır [3]. Bu HPV’lerin hepsi kansere sebep olmasa dahi, risk göz ardı edilemeyecek derecede fazladır. Yukarıdaki listeden de görülebileceği üzere; HPV genel düşüncenin aksine yalnızca rahim ağzı kanserine değil, hem kadınlarda hem erkeklerde çok çeşitli kanser türlerine sebep olmaktadır. Özellikle rahim ağzı kanseri ile anılmasının sebebi ise neredeyse birebir ilişkili olmalarıdır. Rahim ağzı kanseri olan kadınların %99’dan fazlasının HPV ile enfekte olduğu görülmüştür [4]. Yalnızca 2020 yılında ise 604 bin kadına rahim ağzı kanseri tanısı konmuş ve 342 bin kadın bu sebeple hayatını kaybetmiştir [5].


Şekil 1: HPV enfeksiyonu ve kanser gelişimi [10].



HPV’nin bilinen bir tedavisi olmamakla birlikte, 11-12 yaşlarında yapılan 2 doz aşı ile %100’e kadar koruma sağlanabilmektedir [6]. 15 yaşından sonra yapılan aşılarda tam koruma sağlanabilmesi için ise 3 doz gerekmektedir. Özellikle çocukluk çağında yapılması gerekmesinin en önemli sebebi de bu azalan bağışıklık yanıtıdır. Yapılan çalışmalarda 15 yaşından küçük çocukların 15 yaşından büyük olanlara kıyasla 2 kat daha fazla bağışıklık yanıtı geliştirdiği görülmüştür. Bunun dışında, aşının virüse maruz kalmadan önce yapılmış olması da büyük önem taşımaktadır. Bu virüsün genel olarak cinsel yolla bulaşan bir hastalık olarak bilinmesi sebebi ile ailelerin küçük çocuklarına yaptırmakta önyargılı yaklaşmalarına karşın, hem ileriki süreçte ölüm riskini dahi azaltması hem de yalnızca cinsel yolla değil temas yolu ile de bulaşabiliyor olması; özellikle erken yaşta aşılanmanın ne kadar hayati olduğunun altını çizmektedir [7].


Şu anda piyasada 3 çeşit HPV aşısı bulunmaktadır. Bunlar; Cervarix (2’li), Gardasil (4’lü) ve Gardasil9’dur (9’lu). Ülkemizdeyse yalnızca 2’li ve 4’lü aşılar satılmaktadır. Aşağıdaki görselde, üç aşı çeşidi ve bunların hangi tip ve durumlara karşı koruma sağladığı görülmektedir [8].


Şekil 2: HPV aşı çeşitleri [10].


Aşı ile ilgili bir diğer gündemde olan konu da ciddi yan etkileridir. Halk arasında bu şekilde bir söylenti yayılmasına ve aşıya karşı ön yargı oluşmasına karşın, şu ana kadar kanıtlanmış hiçbir ciddi yan etkisi veya ölüm görülmemiştir. CDC (Centers for Disease Control and Prevention)’nin verilerine göre, yalnızca Amerika’da 120 milyonun üzerinde aşı dağıtılmış ve güvenli olmadığını gösterecek herhangi bir veriye rastlanmamıştır [8]. Yapılan bir çalışmada ise 10-17 yaşları arasında 997.595 kadına HPV aşısı uygulanmış ve ciddi yan etkiler görülen hastalar takip edilmiştir. Bu hastaların gösterdiği yan etkilerin çeşidi değişmeksizin, hepsinin altta yatan farklı bir hastalığı veya tetikleyici başka bir sebebin var olduğu görülmüştür [9].


Aşı yaptırdıktan sonra beklenilen yan etkilerin ise çoğu yaygın aşılarınkine benzerdir. En sık görülen yan etki, aşının yapıldığı bölgede görülen ağrıdır. Bunun dışında baş ağrısı, halsizlik ve ateş gibi hafif semptomlar da görülebilmektedir. Hem kadın hem de erkeklerde görülen kanser riski ve rahim ağzı kanserinin kadınlarda en çok ölüme yol açan 4. kanser türü olduğu gerçeğinin yanında ise bu yan etkiler oldukça önemsiz kalmaktadır.


Bu sebeplerden dolayı; mümkünse 15 yaşından önce, 21 yaş geçildiyse de doktor onayı ile hem erkek hem kadın tüm bireylerin HPV aşısı olması büyük önem arz etmektedir. Oluşabilecek riskleri minimize etmek için alerji öyküsü olmayanlar için 15, olanlar içinse 30 dakika boyunca aşının yapıldığı sağlık kuruluşundan ayrılmamanız önerilmektedir [7].





Referanslar

  1. U.S. Food and Drug Administration. (2019, 29 Mayıs). HPV (human papillomavirus). 19 Temmuz 2021 tarihinde https://www.fda.gov/consumers/women/hpv-human-papillomavirus adresinden erişildi.

  2. Cancer Council. What is HPV?. 19 Temmuz 2021 tarihinde https://www.hpvvaccine.org.au/parents/parents-what-is-hpv.aspx?link=home adresinden erişildi.

  3. Chesson, H. W., Dunne, E. F., Hariri, S., & Markowitz, L. E. (2014). The estimated lifetime probability of acquiring human papillomavirus in the United States. Sexually transmitted diseases, 41(11), 660–664. https://doi.org/10.1097/OLQ.0000000000000193

  4. Alexander, K. A., & Giuliano, A. R. (2012). HPV-beyond cervical cancer (online resource center). The American journal of medicine, 125(7), S1. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2012.03.005

  5. Global Cancer Observatory. (2021). Estimated number of new cases and deaths in 2020. 20 Temmuz 2021 tarihinde https://gco.iarc.fr/today/online-analysis-pie?v=2020&mode=cancer&mode_population=continents&population=900&populations=900&key=total&sex=2&cancer=39&type=1&statistic=5&prevalence=0&population_group=0&ages_group%5B%5D=0&ages_group%5B%5D=17&nb_items=7&group_cancer=1&include_nmsc=1&include_nmsc_other=1&half_pie=0&donut=0 adresinden erişildi.

  6. Cheng, L., Wang, Y., & Du, J. (2020). Human Papillomavirus Vaccines: An Updated Review. Vaccines, 8(3), 391. https://doi.org/10.3390/vaccines8030391

  7. Bednarczyk R. A. (2019). Addressing HPV vaccine myths: practical information for healthcare providers. Human vaccines & immunotherapeutics, 15(7-8), 1628–1638. https://doi.org/10.1080/21645515.2019.1565267

  8. Centers for Disease Control and Prevention. (2019, 15 Kasım). HPV Vaccine Safety and Effectiveness Data. 20 Temmuz 2021 tarihinde https://www.cdc.gov/hpv/hcp/vaccine-safety-data.html#:~:text=%2C%2020%2C%2026)-,Death,distributed%20in%20the%20United%20States. Adresinden erişildi.

  9. Gonçalves, A. K., Cobucci, R. N., Rodrigues, H. M., de Melo, A. G., & Giraldo, P. C. (2014). Safety, tolerability and side effects of human papillomavirus vaccines: a systematic quantitative review. The Brazilian Journal of Infectious Diseases, 18(6), 651–659. doi:10.1016/j.bjid.2014.02.005

  10. Prof. Dr. Mustafa Özdoğan. (2020, 27 Ekim). HPV – Human Papillomavirus nedir ve nasıl kansere nasıl yol açar? 20 Temmuz 2021 tarihinde https://www.drozdogan.com/hpv-human-papillomavirus-nedir-ve-nasil-kansere-nasil-yol-acar/ adresinden erişildi.


131 görüntüleme0 yorum