İkizim Benimle: Kimerizm


Fatma Zehra Özen – Kastamonu Üniversitesi, Genetik ve Biyomühendislik Bölümü

Mitoloji ile ilgili misiniz? Değilseniz bile en basitinden Harry Potter filminde yer alan gövdesi at başı insan olan Centraur ya da Alacakaranlık serisinden kurt adamlar ile hayal dünyanızı genişletmiş, gençlik dönemlerinizi daha fantastik yaşamışsınızdır. Bu mitolojik canlılara verilen isim, günümüzde genetik bir duruma da atfedilmiştir. İşte, sizi ‘kimerizm’ ile tanıştırayım.


Yunan mitolojisinde yer alan ve “Chimera” adlı bir canavardan ilham alınarak ‘Kimerizm’ sözcüğü oluşturulmuştur.[1]

Şekil 1: Chimera adlı Yunan mitolojik canavarı temsili figürü

Genetik alanında ise kimerizm terimi, Bir organizmanın iki veya daha fazla farklı zigot soyundan elde edilen hücrelere sahip olduğu kompozit bir bireyi tanımlamak için kullanılmaktadır. Aynı zamanda organizmanın işlevi ve hayatta kalması üzerinde de potansiyel bir etkiye sahiptir.[2] Genellikle, tek bir yumurtanın birden fazla sperm ile döllenmesinden ya da tetragametik kimerizm olarak adlandırılan her biri ayrı sperm ile döllenen iki yumurtanın embriyonun erken dönemlerinde birleşmesi ile tek bir yumurtaya dönüşmesinden ileri gelen genetik durumdur.[3,4] Sonuçta oluşan tek embriyo büyüdükçe, farklı embriyolardan gelen hücre grupları, farklı organların oluşumunda yer almaya başlayabilir, yani aynı vücut içerisinde organlarda farklı genetik yapı görülebilir.[4]


Şekil 2: Kimerik embriyo oluşumu basitçe şekillendirilmesi

Kimerizm ile doğan canlılarda yamalı deri tarzında cilt farklılıkları, farklı kan grupları taşıma, hem erkek hem dişi cinsel organlarına sahip olabilmeleri örnek olarak verilebilir.[5]


Mikrokimerizm, genetik olarak farklı bir bireyden kaynaklanan bir birey tarafından barındırılan az sayıdaki hücreyi veya DNA'yı ifade eder.[6] Mikrokimerik hücreler, gebelik sırasında anneden fetüse geçerek uzun yıllar vücutta kalabilmektedir ve bu durum kişide otoimmün hastalıklara (Vücudun kendi dokularının bağışıklık sistemi tarafından tahrip edilmesi veya bozulması) neden olabilmektedir.[7,8]


Sadece doğuştan değil, kan transfüzyonu veya organ nakli de sonradan kazanılmış mikrokimerizm bireylerde görülmektedir. Kimerizm olayları adli vakalar ile daha örneklenebilir ve keşfedilebilir bir hal almıştır. Sonradan kazanılmış mikrokimerizm durumunun yaşandığı adli vaka, ‘’2005’de Alaska’da hukuksal bir vaka seksüel saldırı üzerinedir. Genetik laboratuvarı öldürülmüş kadının cinsel organından elde ettiği semen DNA’sı analizini önce şüpheli kan örneği ile karşılaştırmış, ardından ‘daha önceki suçları var mıydı?’ şüphesi ile CODIS (Combined DNA Index System) kan bankası örnekleri ile karşılaştırmıştır. İlginç bir şekilde karşılaştırma sonucunda, örneğin hapishanedeki bir mahkûm kanı ile de uyumlu olduğu ortaya çıkmıştır. Birebir DNA benzerliği ancak tek yumurta ikizlerinde olabileceğine göre, bu benzerlik nasıl olmuştur? Katil hapiste gözükmektedir. Katil zanlısının ikizi yoktur ama DNA örneği aynı çıkan mahkûm kardeşidir. Yıllar önce iki kardeş arasında gerçekleşen kan transfüzyonu bu sonucu vermiştir. Kardeş radyoterapi ve kemoterapi görmüş fakat bu uygulama, donörden alınan hücreleri öldürmemiştir. Bu vakadan sonra, kan, semen, saç, yanak vb. doku örneklerinin DNA testlerinin yapılması, DNA test metotları, transfüzyon olasılığı, kriminal vakalarda önemli bir parametre olarak ele alınmıştır.’’ şeklinde özetlenerek kaynakta anlatılmıştır.[4]


Adli vakaların çözümlendirilmesinde doğuştan veya sonradan kazanılmış kimerizm durumu göz önünde bulundurulmalıdır. Kimerizmin işin içinde olduğu bir diğer adli vaka örneğini Adli Bilimler Uzmanı ve Kriminalist Prof. Dr. Sevil Atasoy hocamız şu cümleler ile anlatmaktadır; “Bayan Lydia Fairchild iki çocuk doğurmuş, üçüncüsüne hamileydi. Buna rağmen, 2002 yılında boşanmaya kalktı. Mahkeme, her boşanma davasındaki gibi, çocukların biyolojik babasının DNA analizi ile kanıtlanmasını istedi. Anne, baba ve iki çocuk bir klinikte kan verdiler. İki hafta sonra mahkemeden aldıkları bir mektup, bayan Fairchild’ı şaşkına çevirdi. Eşi, çocukların babasıydı, ancak kendisi ne birinin, ne de ötekinin annesiydi. Sonuca itiraz etti elbette. Testler bir başka laboratuvarda yinelendi. Sonuç aynıydı. Çocukları doğurduğunu gösteren hastane kayıtlarını delil kabul edilmeyen Lydia, bir anda kendisini, soybağını değiştirmek ve çocuk kaçırmakla suçlanır buldu. Ortada DNA gibi çok ileri bir teknolojinin sonuçları vardı. Lydia çocukların annesi değildi. Bu gelişmeler yaşanırken üçüncü çocuğunu doğurmak üzere hastaneye yattı. Mahkeme, doğum sırasında çocuktan ve anneden kan alınarak DNA analizi yapılmasını istedi. Sonuç bir felaketti. Bebek, diğer iki çocuğun kardeşiydi. Baba, onun da babasıydı. Ancak Lydia, bilirkişi huzurunda doğurduğu son çocuğun da annesi değildi. Önceki suçlamalara, yasal olmayan yollarla rahim kiralayarak gelir elde etmek gibi bir yenisi eklendi. Savcılık, her üç çocuğun bir sosyal hizmet kurumuna yerleştirilmesini talep etti.


Bayan Lydia Fairchild’ın avukatı Alan Tindell, durumu genetik uzmanı bir arkadaşıyla tartışmasaydı, o da 1998 yılında New England Journal of Medicine adlı bilimsel dergideki makaleye rastlamamış olsaydı, kadının yeryüzünde bilinen 50 kadar kimerik insandan biri olduğu, yani tek bedende birden fazla tipte DNA profiline sahip olabileceği, kimsenin aklına gelmeyecekti. Mahkeme, öne sürülen gerekçeyi kabul etti. Lydia’nın incelenebilecek tüm dokularında DNA analizi yapılmasını istedi.


Cilt, saç, kan ve yanak içi hücrelerinin DNA’sı çocukların annesi olamayacağını gösteriyordu ama, rahim içinden alınan hücreler bir anda her şeyi değiştirdi. Buna göre, Lydia, her üç çocuğun da annesiydi. Bayan Lydia Fairchild’ın duruşmalarla geçen üç yıla yakın kabusu böylece bitti. Nihayet kocasından boşanabildi ve çocuklarına devlet yardımı bağlandı.” [9]


Günümüzde, bilim insanları insan-hayvan kimerası canlıları melez olarak adlandırmaktadır. 22 Mayıs 2020 tarihinde yayınlanan bir habere göre, bilim insanları insan ve fare hücrelerini bir embriyoda birleştirdi ve bu kimerik embriyo %4 oranında insan hücresi taşıyor. Araştırmacılara göre bu insan faresi kimerası şimdiye kadar bir hayvanda kaydedilmiş en yüksek insan hücresi sayısına sahip.[10]






Referanslar

1. Dündar Yenilmez E. ve Tuli A. (2014) Kemik iliği transplantasyonunda kimerizm analizi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 2014; 23(1):26-31

2. Liesveld J. L. ve Rothberg P. G. (2008, 28 Temmuz) Mixed chimerism in SCT: conflict or peaceful coexistence?. Nature Bone Marrow Transplantation 42, 297- 310(2008)

3. Çağrı Mert Bakırcı (2014, 21 Ekim) Çift Vücutlu Kedi "Venüs": Kimerizm mi, X- İnaktivasyon Mozaikliği mi? Mayıs 2020 tarihinde https://evrimagaci.org/cift-vucutlu- kedi-venus-kimerizm-mi-xinaktivasyon-mozaikligi-mi-2874 adresinden erişildi.

4. Müdok T. (2015) Bir bedende iki kod iki karakter. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi 2015; 36, 98-101

5. Dove L. L. (2018, 21 Mart) Chimerism: You can be your owm twin. Mayıs 2020 tarihinde https://science.howstuffworks.com/life/genetic/chimerism-be-own-twin.htm adresinden erişildi.

6. Gammill H. S. ve Nelson J. L. (2010) Naturally acquired microchimerism. PubMed Int J Dev Biol 2010;54(2-3):531-43. DOİ: 10.1387/ijdb.082767hg.

7. Dündar T. ve Özsoy S. (2018, 31 Mart) Mikrokimerizm ve meme kanseri. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 2018;27(1):83-92. DOİ:10.17827/aktd.327990

8. Vyse T J. ve Todd J A. (1996, 3 Mayıs) Genetic analysis of autoimmune disease. Cell Dergi 1996; 85(3) 311-318. DOİ: 10.1016/S0092-8674(00)81110-1

9. Sevil Atasoy (2006, 13 Ağustos) Aynı bedende farklı DNA’lar. Mayıs 2020 tarihinde https://www.hurriyet.com.tr/ayni-bedende-farkli-dna-lar-4912171 adresinden erişildi.

10. Kaur H. (2020, 22 Mayıs) Scientists made a mouse embryo that's 4% human - the highest level of human cells in an animal yet. Mayıs 2020 tarihinde https://edition.cnn.com/2020/05/21/us/human-mouse-chimera-hybrid-scn- trnd/index.html?utm_medium=social&utm_source=twCNN&utm_content=2020-05- 23T08%3A31%3A06&utm_term=link adresinden erişildi.

11. Kapak: Mayıs 2020 tarihinde https://www.npr.org/sections/health- shots/2016/05/18/478212837/in-search-for-cures-scientists-create-embryos-that-are- both-animal-and-human adresinden erişildi.

12. Şekil 1: Mayıs 2020 tarihinde

https://www.google.com/search?q=kimerizm&safe=strict&sxsrf=ALeKk03zJTfE8ZJvzP0 z3b8YvQjmjfN0WQ:1590371409947&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUK EwiXoc2X883pAhUNxYUKHYmoAEEQ_AUoAXoECBEQAw&biw=1366&bih=60 9#imgrc=9IgrogExsA5vFM adresinden erişildi.

13. Şekil 2: Mayıs 2020 tarihinde https://genetics.thetech.org/ask-a-geneticist/blood- chimera adresinden erişildi.

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi