beyaz logo.png

Kumar Bağımlılığı ve Squid Game Dizi İncelemesi

Nagehan Uzuner - İletişim Doktora Adayı, İstanbul Bilgi Üniversitesi, İletişim Bilimleri Doktora Programı


Hayatta her şeye bağımlı olunabilir. Bu bağımlılıklar herhangi bir madde, tütün ürünü, ya da davranışın kendisiyle ortaya çıkabilir. Bazı durumlarda insan dışarıdan aldığı herhangi bir maddeye bağımlı olabilirken, bazı durumlarda ise bağımlılıklar bizzat insanların kendi davranışları ile geliştirilebilmektedir. Herhangi bir maddenin tekrar eden kullanımı ya da bir davranışın sıklıkla tekrarı bağımlılıkların geliştirilmesi bakımından çeşitli risk faktörlerinden bazıları olarak tanımlanmaktadır. Tütün mamulleri, alkol, morfin, eroin, kodein gibi opiyatlar, amfetamin, kokain, ekstazi, kafein gibi uyarıcılar, benzodiazepin ve diazem gibi ilaçlar ile alkol gibi merkezi sinir sistemini baskılayan maddeler, bali ve tiner gibi uçucu maddeler ile esrar ve benzeri maddeler bağımlılık yapan temel maddeler olarak ele alınmaktadır. Genel olarak pek çok madde uyuşturucu olarak tanımlansa da diğer pek çok madde de aksi yöndeki uyaran etkileri bakımından uyarıcı olarak tanımlanmaktadır[1].


Kumar Bağımlılığı

Türk Dil Kurumu çevrim içi sözlüğünde etimolojik olarak Arapça ḳimār sözcüğünden gelen kumar sözcüğü; ortaya para konarak oynanan talih oyunu olarak açıklanmaktadır. Dahası kumar sözcüğünün cümle içinde kullanımına örnek olarak Necati Cumalı’dan “Ağır bir kumar borcunu ödemek zorunda kalan soylular gibiydi.” cümlesi kullanılmaktadır[2]. Oxford çevrim içi sözlüğünde ise kumar; para için şans oyunları oynama ve atlar üzerine bahis oynama faaliyeti vb. olarak açıklanmaktadır[3]. Kumar, temelde bireyin özgür iradesi ve isteği ile kazanan ve kaybeden tarafların olacağı bilgisine haiz bir şekilde ve genellikle taraflar arasında herhangi bir üretim olmaksızın ortaya konan paranın yeniden dağılımı olarak nitelendirilmektedir. Kumarda kazanılan bu maddi zenginlik temelde şansa dayalı olacak şekilde gerçekleştirilmektedir. Kumar oyunları, birden fazla kişi tarafından rekabet ortamında oynanabildiği gibi elektronik ya da analog bir oyun makinesine karşı da oynanabilmektedir. Kumar, kişiye ait para, ev, iş yeri, arsa ve benzeri maddi varlıkların risk edilerek oynanması durumudur. Bir konuda eyleme geçmek için bir ya da birden çok kişi arasında kim ya da kimlerin eyleme öncelikli başlayacağına karar vermek amacıyla bozuk para ile oynanan yazı-turadan tutun da tüm diğer oyun ve spor müsabakaları üzerine kumar oynanabilir. Kumar bireylerin kâğıt ve masa oyunlarındaki gibi bizzat oyunun içinde yer almaları ya da ilgili faaliyetin dışında kalarak bahis oyunlarındaki gibi ortaya para koyarak da oynanabilmektedir. Kumara düşkün, sıklıkla kumar oynayan kumarcı kişilere ise kumarbaz denilmektedir[4].


Kumar konusu irdelenirken karşılaşılan “şans” ve “beceri” kavramları da kumar davranışının sınırları ve sınırlılıklarını betimlemektedir. Şansa dayalı oyunları oynamak da tıpkı alkol, tütün ya da madde kullanımındaki gibi bağımlılık yapıcı özelliklerdendir. Her ne kadar şansa dayalı oyunların bağımlılık dereceleri birbirlerinden farklı olsa da kumar oynama sıklığına bağlı olarak bağımlılık yapma potansiyelinde artış gözlemlenmektedir. Türkiye’de öne çıkan kumar enstrümanları; milli piyango, kazı kazan, spor toto, sayısal toto, iddaa, bilyoner ve ganyandır. Poker, briç, rulet gibi masa oyunlarının yanı sıra kıraathanelerde, çeşitli lokal ve kulüplerde de pek çok yasa dışı kumar oyunlarının oynandığı görülmektedir. Türkiye’de kazı kazan, sayısal loto, at yarışları gibi şansa dayalı oyunlar ile analog kumar bağımlılığı geliştirilirken, internet aracılığıyla erişilen çevrim içi platformlardaki kumar siteleri ise kumar bağımlılığını dijitalleştirerek dönüştürmektedir[1].


Kumar oynama, diğer bağımlılıklar gibi nörolojik bir hastalıktır. Kumar bağımlılığı pek çok hastalık gelişiminde olduğu gibi çeşitli süreçlerden geçerek zaman içinde bir hastalık olarak gelişmektedir. Bu bağımlılık türünde gözlemlenen dört temel aşama vardır. 3 ila 5 yıl arasını kapsayan kazanma evresi olan ilk aşamada birey, aylık ya da yıllık gelirinin çok üstündeki miktarlarda kazançlar elde ederek büyük bir haz ile kumara karşı olumlu bir tutum sergiler. İkinci aşamada ise özel bir yeteneği ya da becerisi olduğuna inanan birey zaman içinde kumarda madden ve manen daha fazla varlığını ortaya koyar, borçlanmaya ve çevresindekilere yalan söylemeye başlar. Birey borçlarını -kredi kartı, banka kredisi ya da yakınlarından aldığı borçlar gibi- başka borçlarla öderken sorumluluklarından çoktan ödün vermeye başlamıştır. Bu aşamada kumarı överken, borçlarından ve yaşadığı sıkıntılardan bahsetmez ve kayıplarını telafi etmek için bahis miktarlarını ziyadesiyle artırmaya başlar. Üçüncü aşamada ise birey çaresizlik içindedir. Gündelik yaşamını nereden nasıl para bulacağına ve kumarı nasıl alt edebileceğine dair düşünceleri, utanç ve suçluluk duyguları içinde boğulur. Bu aşamada her şeye rağmen kumar oynanmaya devam edilirken hırsızlık ve sahtekarlık yapılmaya başlanabilmektedir. Bu aşamada birey işinden ve ailesinden olur ve hapse düşebilir. Dördüncü aşamada umutsuzluk doruktadır. Birey yaşamla ölüm arasındaki düşünce ve davranışlarda gelgitler yaşar. Bu aşamada komorbid bir şekilde alkolün ve maddenin kötüye kullanımı da ortaya çıkabilmektedir. Yalnızca zararlı bir alışkanlık olarak kalmayan patolojik kumar oynama durumu zaman içinde bireyin ailevi, mesleki ve sosyal yaşamını olumsuz yönde etkiler ve ilişkilerde psiko-sosyal sıkıntıların yaşanmasına neden olur. Dolayısıyla kumar yalnızca bireyi değil toplumu da etkilediğinden bireylerin sağlığının korunmasını konu edinen bir halk sağlığı sorunu olarak ele alınmaktadır. Kumar bağımlılığı tedavi edilebilen bir hastalıktır ve bu hastalığın tedavisinde Bilişsel Davranışçı Terapi yöntemine başvurulur, bireye çeşitli beceriler kazandırılarak kumar oynama davranışı önlenmeye çalışılır[1].


Türkiye’de yasal olmayan kumarhane ve kasinolara Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)’nde yasal olarak yerel halk ve turistler tarafından bolca rağbet gösterilmektedir. KKTC’de yapılan bir araştırmada; katılımcıların %70.6’sı anket formunda sorulan 17 çeşit kumar faaliyetine yaşamları boyunca en az bir kez yada daha fazlasına katıldıkları beyan edilmiştir. KKTC'de kumar bağımlılığı oranı 2007'de %2.2 ve 2012'de %3.5 iken, bu çalışmada %3.8'e yükseldiği ortaya konmuştur. Kumar problemi oranı 2007’de %9.2, 2012’de %9.7 ve 2014 yılında ise %9.5 olarak saptanmıştır. Bu araştırmada KKTC’de en çok oynanan oyunlar milli piyango, kazı-kazan, kumarhane oyunları, at-köpek yarışı ve futbol bahis oyunları olarak kaydedilmiştir. Yine aynı araştırmada kumar davranışının anlamlı risk faktörleri arasında erkek olmak, Kıbrıs doğumlu olmak, 18-29 yaşları arasında olmak, bekar olmak ve yalnız yaşamak ve beş yıldan az evli olmak bulunmuştur. Çalışma, KKTC’de kumar etkinliklerinin ve patolojik kumar oynama oranlarının son yıllarda giderek arttığını ortaya koyarken çalışmanın sonuçları, daha evvel yapılan diğer çalışmalar ile karşılaştırıldığında, KKTC’deki %3.8 patolojik kumar oynama yaygınlığının dünyadaki ‘yüksek’ patolojik kumar oynama oranları olan ülkelerden özellikle Asya ülkelerinden 8 kat daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. “Aşırı yüksek yaygınlık” oranları olduğu bilinen Portorikolular, Maori yerlileri ve Kızılderili Yerli Amerikalılar gibi yüksek yaygınlık verilerine sahip gruplarla benzerlik göstermektedir. 82 yıllık İngiliz sömürge geçmişiyle KKTC, ekonomik ve siyasal olarak tam bağımsız bir ada ülkesi olamayışı, uluslararası tanınırlığının olmamasından kaynaklanan ambargoları sonucu yaşadığı ekonomik sorunlar ve yüksek işsizlik oranı bakımından bu kültürel gruplar ile benzeşen sosyokültürel özelliklere sahip olduğu ileri sürülmektedir[5].


Görsel Sanatlarda İşlenen Bağımlılık Konusu


Hayward’ın Cinema Studies: The Key Concepts adlı kitabında ileri sürüldüğü gibi sinemanın 20. yüzyılın yedinci sanatı mı yoksa sadece bir eğlence aracı mı olduğu konusunda çeşitli tartışmalar süregelmektedir. Son yıllarda sinemada vurgulanan içerikler, sinema ile sosyal gerçeklik arasındaki ilişkiden türetilmekte ve bu yönelimin bir sonucu olarak, toplumsal gerçekçilik 50'lerden bu yana Avrupa’da İtalyan, İngiliz ve Fransız sinemaları gibi çeşitli sinema sektörlerinde özgün biçimlerde sinema hareketi olarak ortaya çıkmaktadır[6]. Çoban’ın çalışmasında Türk sinemasında konu edilen uyuşturucu bağımlılığı tasvirleri ile bu maddelerin periyodik olarak popülerliği arasında pozitif bir ilişkiyi destekleyen bulgular elde edilmiştir. Çeşitli filmlerde maddenin kötüye kullanımı ve bağımlılığının nedenleri, ailelerdeki ihmal ve sosyal çevrenin etkisi vurgulanırken, filmlerde gösterilen çözümler, önleyici tedbirler ve sosyal mesajlar düşük düzeyde kalmakta ve kamuoyunu bilinçlendirmek için sinemada uyuşturucu kullanımının gerçekçi temsillerinin tanıtılması önerilmiştir[7]. Maddenin kötüye kullanımı ile kumar bağımlılığı konuları Netflix’te izlenme rekorları kıran The Queen’s Gambit ve Squid Game gibi dizilere de konu edilmiştir[8].


Kumar Bağımlılığı ve Squid Game Dizisi

Gelelim gündemi kasıp kavuran, internet bağlantılı binlerce cihazda ödüllü diziler, filmler, animeler, belgeseller ve arşiv sunan Netflix’te yayınlanan Kore yapımı Squid Game (Kalamar Oyunu) adlı diziye[9]. Squid Game, borç batağındaki kişilerin çok büyük bir para ödülünü kazanma umuduyla çeşitli oyunlarda fiziksel olarak rekabet etmeleri için düzenlenen bir organizasyonun distopik bir gerçekliğini anlatır. Burada bahsi geçen tüm oyunlar, klasik çocuk oyunlarına dayanırken oyunları kaybedenler hayatlarını da kaybetmek durumunda kalırlar. Yaklaşık 40 milyon dolarlık ödülü kazanmak için hayatları pahasına yarışan 456 çaresiz insanın ölüm kalım mücadelesinde oyuncular tehlikeli oyunları kaybettiklerinde ya zaten ölürler ya da oyundan elenirken öldürülürler.


Squid Game toplumdaki ekonomik adaletsizliğe ve etik çöküşe dikkat çekerken, Kırmızı Işık, Yeşil Işık isimli ilk bölümünde kumar bağımlılığı vurgulanır. Dizinin başlangıç noktası olarak değerlendirilebilecek olan kumar bağımlılığında bireyin hayatına getirdiği olumsuz etkiler gözler önüne serilmektedir. Dizi kapitalizm, alturizm (diğerkâmlık) ve neoliberalizm gibi pek çok farklı kavram ve kuram çerçevesinden okunabilecekken diziyi senarist ve yönetmen Hwang Dong-hyuk’un eleştirdiği benzer bir yerden; neoliberal toplumun eleştirisi olarak yorumlamak isterim. Aslında dizi sıradan bir oyun distopyası değildir ve burada inşa edilen birey neoliberalizmin bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır.


Dizideki oyun alanları neoliberal sistemleri betimlemektedir. Neoliberal kapitalizm yapılar altında patrimonyal bir düzen vardır. Bu düzen ise finansallaşma ve bireylerin borçlanması üzerine kuruludur. Neoliberal kapitalizmin çarkları borçlanma üstüne döner. Neoliberal birey çalışır, borçlanır, risk alır ve devamlı kazanmaya yönelik programlıdır. Birey çalışmayıp ve para kazanmadığında ortaya çıkan işsizlik konusu, kamusal alanda daha genel bir soruna işaret eder. Çalışmayan, kazanmayan işsiz birey sistemin uyumsuzu haline gelir. Böylece refah politikasındaki tartışmalar, bayağılık ve sefillik etrafında kayıp hayatlar ve benzeri bir retoriği kullanma eğilimine girişmektedir[10]. Bu yeni kapitalizm kültüründe kazanan her şeyi kazanırken, kaybeden her şeyi kaybeder. Dahası Foucault'nun öznellik ve hakikatin ayrılmasına ilişkin vardığı sonuca göre modernite insan bedenini mekanik olarak gördüğünü, dolayısıyla kişinin ahlaki benliği ile tıbbi nesne olarak bedeni arasında otomatik bir bağlantı olmadığını ileri sürer[11]. Dahası Foucault’nun perspektifinden Squid Game, biyo-iktidarın neoliberalizm ile harmanlanmış hali olarak oyunun kurallarına itaat eden bireyin hepten kazandığı, etmeyenin ise tamamen sistem dışına atıldığı bir gerçeklik yaratmaktadır.


Ekonomik anlamda dar boğazda olmak ve hayat boyu çalışarak kapanamayacak denli büyük borçların altında ezilmek oyuncuların oyuna davet edilmeleri için ortak kriter olarak dikkat çeker. Bu borçların dizinin ana karakteri ve çoğunluğun temsiliyeti olan Seong Gi-hun yani oyuncu 456’nın üzerinden nasıl oluştuğuna bakıldığında ortada patolojik bir kumar oynama durumu olduğu görülmektedir. Seong Gi-hun çalıştığı dönemde örgütlenmiş, hatta greve katılmış eski bir işçidir. Bu, neoliberal sistemin affetmeyeceği bir uyumsuzluk olduğu için sistemden dışlanmış biridir. Seong Gi-hun işini, ailesini ve itibarını kaybetmiş, annesinin evine sığınarak yaşamını yarı zamanlı ve garantisiz işlerde çalışarak sürdürmektedir. Sağlık sorunlarına rağmen çalışmakta olan yaşlı annesi, torunun doğum gününde oğlu Seong Gi-hun’a torununa yemek ısmarlaması için harçlık verir. Seong Gi-hun ise bu parayı azımsar, annesi evden uzaklaşır uzaklaşmaz annesinin banka hesap kartını gizlediği yerden bulur ve zorlukla şifresini çözerek para çeker. Vakit kaybetmeden hemen at yarışı oynamaya gider. Yine umutsuzca kaybeder, büyük bir hırsla yeniden oynamaya devam eder. Bu sefer kazandığında ise savurgan bir şekilde ganyan bayisindeki görevliye bahşiş verir. Ancak daha evvel kendisine borçlandığı alacakları peşine düşer ve kısa bir süre içinde tüm borcu kapatmasına yönelik fiziksel şiddet uygulayarak Seong Gi-hun’a göz dağı verirler. Yüzü gözü darp edilmiş halde ganyan bayisindeki görevliden kendisine verdiği bahşişi geri ister. Son parasıyla -yine bir şans oyunu olan- kollu bir oyuncak kutusundan kızına doğum günü hediyesi kazanmaya çalışır. Başarısız denemelerinin ardından küçük bir çocuğun yardımıyla sonunda bir hediye kazanmayı başarır. Akabinde kızıyla yemek yemek için buluşurlar. Kazandığı oyuncağı kızına hediye ettiğinde görünen odur ki ateş edildiğinde namlusunda çakmak çakan bu oyuncak tabanca kızı için uygun bir hediye değildir. Böylece kızına hediye konusunda yalan söylemek durumunda kalır.


Çaresiz bir şekilde evine dönerken metro istasyonunda enteresan bir oyun daveti alır. Kaybedecek hiçbir şeyi olmadığını düşündüğü anda metro istasyonunda -parası olmadığı için tokat bahsiyle giriştiği- zarf oyunu, neoliberal kapitalizmin iş görüşmelerini temsil eder niteliktedir. İnsan kaynakları uzmanlarının adaylarla gerçekleştirdikleri iş görüşmelerinde, adayların iş süreçlerinde tabiri caizse tokat yemeye ne kadar hazır olduklarını ölçmelerinin bir benzeri olarak: “Az önce para için kişisel haklarınızdan vazgeçtiniz’” demek ki sistem için uygun kişisiniz söylemiyle karşılaşılmaktadır. Kaybettiği her bir el için yediği tokatların ardından yılmadan oynamaya devam edip, oyuna katılmaya hak kazanan Seong Gi-hun kumar bağımlılığının tüm aşamalarındaki süreçleri özetlemektedir. Kumar bağımlılığının son aşamasındaki gibi kumarbaz Seong Gi-hun defalarca kaybetmenin sonucu olarak umutsuzluğun doruğundayken kendini yine bir şans oyunu aracılığıyla içinden çıkamadığı bu kısır döngüde bulur.


Sonuç niyetine

Oyuncuların ilk oyunu tamamlamalarının ardından hayatta kalan oyuncuların oy çokluğuyla turnuvayı sonlandırmalarına rağmen davet edildikleri ilk fırsatta oyuna yeniden dönmeleri tıpkı kumar ve diğer bağımlılık türlerinde sıklıkla karşılaşılan durumun bir benzeri olarak vaki olmaktadır. Bu durum, dizi süresini uzatmak için yapılmış hususi bir çaba değil bilakis en başta anlattığım kumar bağımlılığına sebep olan faktörler sebebiyle bireyin dönüp dolaşıp aynı şeyi ya da bir benzerini seçmekten kendini alıkoyamadığını anlatmaktadır.





Referanslar

1. Ögel, K. (Ed) (201f8). 101 Soruda Bağımlılık İstanbul: Yeşilay Yayınları

2. Türk Dil Kurumu (2019) Kumar. Güncel Türkçe Sözlük. 23 Ekim 2021 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.

3. Oxford Dictionary (2021). Gambling. Oxford Learner’s Dictionary. 23 Ekim tarihinde https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/gambling?q=gambling adresinden erişildi.

4. Türk Dil Kurumu (2019). Kumarbaz. Güncel Türkçe Sözlük. 24 Ekim tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.

5. Çakici, M., Çakici, E., Karaaziz, M., & Babayiğit, A. (2019). KKTC'de kumar yaygınlığı, risk etkenleri ve kültür tutumları ile ilişkisi: 2007-2014. Anatolian Journal of Psychiatry/Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(4).

6. Hayward, S. (2000). Cinema studies: The key concepts Routledge key guides.

7. Çoban, M. (2021). Turkish Cinema: A Sociological Analysis of Drug-related Turkish Movies.

8. Netflix (2021). Internet bağlantılı ödüllü, diziler, filmler, animeler, belgeseller ve arşiv sunan yayın hizmeti. 24 Ekim tarihinde https://www.netflix.com/browse adresinden erişildi.

9. Squid Game (2021). Netflix. https://www.netflix.com/browse adresinden erişildi.

10. Sennett, R. (2007). The culture of the new capitalism. Yale University Press.

11. Foucault, M. (2019). Power: the essential works of Michel Foucault 1954-1984. Penguin UK.

142 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Ağrı