Menkes Hastalığı ve Oksipital Horn Sendromu


Ayça İrgit - İstanbul Teknik Üniversitesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik

Menkes Hastalığı Nedir?


Menkes Hastalığı (“Menkes kinky hair” sendromu), erken bebeklik döneminden itibaren görülen, X’e bağlı çekinik kalıtım gösteren, ölümcül, nörodejeneratif bir hastalıktır. İlk kez 1962 yılında Menkes ve arkadaşları tarafından aynı ailede büyüme geriliği, nöromotor gerilik, beyaz saç (kinky hair), serebral ve serebellar dejenerasyonu olan 5 erkek çocukta tanımlanmıştır. Hastalık, Xq13.3’te bulunan bakır emilim ve taşınmasından sorumlu P-tipi ATPase (ATP7A) eksiliğinden kaynaklanmaktadır.[1]


Hastalığının Nedenleri


ATP7A geni, bakırın hücre zarından taşınmasında ve hücre dışına salınmasında görevli proteinleri kodlar.[2] ATP7A genindeki mutasyonlar, vücut hücrelerine bakırın taşınmasında aksaklıklara sebep olur. Menkes hastalığında, bağırsaklardaki bakır emiliminde aksaklıklar görülür. Bakır, ince bağırsak ve böbrekler gibi bazı dokularda birikir. Bakır hücresel fonksiyonlar için gerekli olmakla birlikte hücrede gereğinden fazla miktarda bakır bulunduğunda toksik etki gösterir. Beyin ve diğer dokularda ise bakır normalden düşük seviyede bulunur. Bakır seviyesinin düşmesi; kemik, cilt, saç, kan damarları ve sinir sisteminin yapısı ve işlevi için gerekli olan, bakır içeren birçok enzimin aktivitesini azaltabilir.

Şekil 1: Vücutta bakır dağılımı [3]

Menkes hastalığının belirtileri, bakır içeren bu enzimlerin aktivitesinin azalmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle dopamin, lizil oksidaz, sitokrom c oksidaz, tirozinaz, β- hidroksilaz gibi bakır bağımlı enzimlerin aktivitesinde azalma görülür. Tirozinaz eksikliği, saç ve cilt solgunluğuna, sitokrom c eksikliği hipotermiye sebep olur. Lizil oksidaz eksikliği, beyinde kıvrımlı arterlere neden olarak ilerleyen vasküler değişikliklerler tromboza neden olur ve gelişen beyinde yetersiz kan akışı görülür.[4]


Hastalığının Görülme Sıklığı


Menkes sendromu X’e bağlı çekinik kalıtım gösteren bir hastalık olduğu için neredeyse sadece erkekleri etkiler, kadınlar taşıyıcı konumundadır. Nadiren kadınlarda da görülebilir.

Şekil 2: X_e bağlı çekinik kalıtım [7]

Menkes hastalığının görülme sıklığının 1:100 000-1:250 000 olduğu düşünülmektedir. [5]


Hastalığın Belirtileri


Genellikle, belirtiler bebeklik döneminde başlar ve ilk yıllarda ölümcüldür. Menkes hastalığı görülen bebekler genelde erken doğarlar. Vücut sıcaklığının normalden düşük (hipotermi) olması ve kandaki bilirubin seviyesinin yüksek (hiperbilirubinemi) olmasından dolayı sarılık, bebeklerde sık görülen belirtilerdendir. Menkes hastalığı, beyaz veya gri renkte seyrek saçlar (kinky hair) ve sinir sisteminin bozulması ile karakterizedir. Zayıf kas tonusu (hipotoni), tıknaz yanaklar ve anormal kaşlar gibi olağandışı yüz özellikleri, nöbetler, gelişimsel gecikme, beslenme güçlüğü, zihinsel gerilik, erken gelişim becerilerinin kaybı, kasılmalar, mesane divertikülü, zayıflamış kemikler (osteoporoz) menkes hastalığının diğer belirtileridir. Nadiren belirtiler çocukluk döneminden sonra başlar. Hastalık bu durumda daha hafif seyreder. Hafif seyreden Menkes hastalığında zayıflık, ataksi, titreme gibi nörolojik bulgular görülmekle birlikte zihinsel engel hafiftir. Nöbetler genelde orta çocukluktan geç çocukluğa doğru geçişte görülür.


Menkes Hastalığın Teşhisi


Kan plazmasındaki bakır ve seruplazmin miktarının normalden az olması Menkes Hastalığının teşhisinde kullanılan bir yöntem olmakla beraber, kesin tanı ATP7A genindeki mutasyonların genetik test ile analizi sonrasında konulmaktadır. Kan plazmasındaki katekolamin seviyesinin ölçülmesi de kullanılan tanı yöntemleri arasındadır.[1]


Menkes Hastalığında Tedavi


Menkes hastalığının etkin bir tedavisi olmamakla birlikte semptomları tedavi edilebilir. Hastalar genellikle erken çocuklukta hayatını kaybetmekle birlikte erken tanı ve dikkatli bir tıbbi bakım ile hastaların ömrü uzayabilmektedir. ATP7A genin boyutunun büyük olması ve menkes hastalığının görüldüğü farklı ailelerde ATP7A geninde farklı mutasyonlar görülmesi nedeniyle, belirli bir ailede mutasyonun tespiti zordur. Bu nedenle risk altındaki ailelerde ATP7A genindeki mutasyonu zamanında tanımlamak, doğum öncesinde heterozigot kadınları tespit etmek önleyicidir.


Oksipital Horn Sendromu


Oksipital Horn Sendromu (OHS), Menkes hastalığının erken ila orta çocuklukta başlayan daha hafif bir formudur. Oksipital horn sendromu da Menkes hastalığı gibi X kromozumu üzerinde bulunan ATP7A genindeki mutasyonlar sonucu bakır dağılımındaki anormallikler sonucu oluşur. Oksipital horn sendromu, kafatasının tabanındaki bir kemikte (oksipital kemik) ve eklemlerde kama şeklinde kalsiyum birikintileri, sarkan ve esnemeyen cilt (cutis laxa) ve kabarık saçlar ile karakterizedir. Kıvrımlı damarlar, uzun ince yüz, gelişimsel gecikme, zihinsel engel, kısa köprücük kemiği ve yüksek alın oksipital horn sendromunun diğer belirtileridir. Oksipital Horn Sendromu görülen bireyler yetişkinliğe kadar yaşayabilmektedir. Oksipital horn sendromu, X'e bağlı cutis laxa olarak da adlandırılır.[6]

Şekil 3: Oksipital Horn Sendromunda görülen sarkan cilt ( cutis laxa) [8]








Refersanslar

1. Sözen, H.G., Saltık S., Karatoprak, E.Y., (2013), Menkes Hastalığı: Olgu Sunumu, Göztepe Tıp Dergisi (pp: 51-54) doi:10.5222/J.GOZTEPETRH.2013.051

2. Işıkay, s., Kırık, S., Kırık, Y., (2017), Saç Bulguları ve Genetik Yöntemlerle Tanı Alan İki Menkes Olgusu Menkes Hastalığı: İki Olgunun Sunumu, Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi (pp: 19-21) Erişim Adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/f8cd/82ba/8bd9/5cf10e6071c7d.pdf?

3. Şekil1 Erişim Adresi: https://docplayer.biz.tr/130489299-Wilson-hastaliginda- multimodal-uyarilmis-potansiyel-yanitlarin-tanisal-degeri.html

4. Choudhary, S.V., Gadegone, R.W., Koley, S., (2012), Menkes Kinky Hair Disease, doi: 10.4103/0019-5154.100503

5. Jaswantlal, S.B., Ashish, J., Rutu J., (2018), Menkes Kinky Hair Disease: Role of Dermatologist (pp:151-153) DOI: 10.4103/ijpd.IJPD_28_17

6. Kaler, S.G. (2003), ATP7A Related Copper Transport Disorders, Bookshelf ID: NBK1413 PMID: 20301586

7. Şekil2 Erişim Adresi: http://www.eurogentest.org/index.php?id=277

8. Şekil3 Erişim Adresi: https://www.tipacilar.com/menkes-sendromu/


0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi