Metabolik Sendrom İçin Belirleyici İşaret Leptin

En son güncellendiği tarih: Nis 28


İ. Yağmur ABAOĞLU-Yeditepe Üniversitesi, Moleküler Tıp Yüksek Lisans (M.Sc.)

Adipositokinler adipositlerden salgılanan vücut metabolizmasının tamamında önemli bir rol oynar. Leptin ve adiponektin, enerji harcaması, lipit ve glukoz metabolizması ve inflamasyonda yer alan iki önemli adipositokindir. Adipositokinlerin seviyesindeki değişimler obezite, insülin direnci, Tip2 diyabeti (T2DM) ve kardiyovasküler hastalıklarla ilişkilidir. Çeşitli raporlar, adipositokinlerin erişkinlerde metabolik sendromun belirleyicisi olabileceğini göstermektedir.


Son araştırmalar leptin hormonunun enerji dengesi, besin alımı ve düzenlenmesindeki rolü üzerine odaklanmıştır. Bununla birlikte, obezite, Tip2 diyabet (T2DM) ve kardiyovasküler hastalıklar (CVD) gibi metabolik hastalıklarda leptinin etkisi tam olarak anlaşılamamıştır.


Leptin


“Leptin” ismi Yunanca “leptos” kelimesinden türetilmiştir ve ince, zayıf anlamına gelir. Ob/Lep geni bu proteini sentezler ve beyaz yağ dokusundan salgılanır. Beynin hipotalamik bölgesinde (hipotalamus) bulunan reseptörü ile besin alımı, metabolizmayı ve enerji harcamasını düzenlediği bilinmektedir. Leptin periferal dokularda etkilidir ve metabolik olayları düzenler. ABD'deki Jackson laboratuvarından bir araştırmacı 1950’de obez fare suşlarını keşfetti. Farede resesif mutasyonların obeziteye neden olduğu bulundu ve bu farelerin ağırlıkları doyumsuz iştahlı normal farelerden üç kat daha fazladır. 1994 yılında Friedman ilk defa farelerde ob genini ve insanlarda onun homoloğunu klonladı. Leptin, ekspresyon klonlama yöntemi ile leptin reseptörü geninin (LepR) izolasyonuyla tanımlandı ve leptin geni pozisyonel klonlama ile belirlendi. Tek gen mutasyonuyla farelerde obez (ob/ob) ve diyabetik (db/db) suşları geliştirildi.


Leptin Yapısı


Leptin geni, 167 aminoasitten oluşan bir polipeptit zinciri kodlar. Leptin, büyüme hormonu, prolaktin ve interlökinlerle ilişkili tip I helikal (sarmal) ailesindendir. Her biri yaklaşık 5-6 dönüş uzunluğunda dört antiparalel sarmal içerir ve sitokinlerin yukarı-yukarı-aşağı-aşağı karakteristik dizilimini gösterir. Bu sarmalın paketlenmesiyle iki katman oluşturur.


Leptin Reseptörleri


Ob-Ra, Ob-Rb, Ob-Rc, Ob-Rd, Ob- Re, Ob-Rf gibi LepR izoformları COOH ucunun farklılığı ile sonuçlanan alternatif uçbirleştirmeyle (alternative splicing) oluşturulur. Tüm bu reseptörler uzun yapılı leptin reseptörü hariç (Ob-Rb) hücre içi domainlerinden kesilmiştir. Ob-Rb reseptörünün izoformları metabolik hızı ve beslenme davranışını düzenlemede rolü olduğu öne sürülen hipotalamusun beslenme merkezlerinde büyük oranda eksprese edilir. Leptin reseptörleri (ObR’ler) beyin ve periferik dokularda eksprese edilir. Leptinin bağlanması, Janus kinaz 2 (JAK2) yolağıyla ilişkili reseptörlerin aktivasyonuna ve iki tirozin rezidüsünün fosforilasyonuna neden olur. ObRa ve ObRb gibi leptin reseptörleri tüm memeli dokularında eksprese edilirken ObRb reseptörü sadece hipotalamusta yüksek miktarda eksprese edilir. İnsanlarda, ObRb geninde toplam fonksiyon kaybı nadiren görülür; bununla birlikte, hücre dışı reseptör domainlerini kodlayan gendeki polimorfizmlerin, artan vücut ağırlığı ve adipozite ile ilişkili olduğu yaygın olarak görülmüştür. İnsanlarda ve kemirgenlerde leptin ve LepR genlerindeki mutasyonların obeziteye, kısırlığa (infertilite) ve insülin direncine neden olduğu bulundu. Laboratuvardaki çalışmalar leptinin pankreas β-hücreleri, adipoz ve adrenal korteks gibi çeşitli dokularda doğrudan bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir.


Leptinin metabolik hastalıklarla ilişkisi


Leptin ve obezite


Yüksek leptin seviyeleri ile obezite arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur. Obezitenin insanda hiperleptinemi ve leptin direnci ile ilişkili olduğu önerilmiştir. Buna karşılık, Tip2 diyabetli hastalardaki bir çalışmada adiponektin ve leptin konsantrasyonlarında değişiklik olmadığı belirtilmiştir. Romanya’da yapılan bir çalışmada metabolik sendromu olan obez çocuklarda metabolik sendromu olmayan obez çocuklara göre leptin seviyesinin önemli oranda daha yüksek olduğu bulunmuştur. Amerika’daki obez kadınlar yağsız kontrol örnekleri ile karşılaştırıldığında obez kadınların yüksek leptin seviyelerine sahip olduğu rapor edilmiştir.


Leptin ve Tip 2 diyabet


İran’da retinopatili tip 2 diyabetli hastalarda artan leptin seviyeleri bulunmuştur ve leptinin diyabetik retinopatide obezitenin etkisini çalışmak için BMI ve vücut yağ indeksinden daha iyi bir belirteç olduğu öne sürülmüştür. Başka bir çalışmada testosteron replasman tedavisinin, Danimarka’da tip 2 diyabetli yaşlanan erkeklerde leptin seviyelerini azalttığı gösterilmiştir. Yüksek leptin seviyelerinin kardiyovasküler hastalıkların risk profiliyle ilişkili olduğunu bildirmektedir. Metabolik sendrom risk faktörlerine sahip genç erişkinlerde yüksek leptin seviyeleri gözlenmiştir. Adela ve arkadaşlarının yaptığı çalışma sonucunda tip 2 diyabetli hastalarda, koroner arter hastalığı olan hastalar ve koroner artere sahip tip 2 diyabetli hastalara göre yüksek leptin seviyeleri rapor edilmiştir. Mısır’da yapılmış bir klinik çalışmada, leptinin adiponektine oranının metabolik sendromu olabileceği düşünülen bireyler için erken teşhiste bir belirteç olarak kullanılabileceği öne sürülmüştür.


Leptin ve Kardiyovasküler hastalıklar


Arap etnik kökenli erişkinlerde dolaşımdaki adipokin seviyeleri ile kardiyovasküler risk faktörleri ve metabolik sendrom komponentleri arasındaki ilişkiyi araştıran bir çalışmada metabolik sendrom komponentleri ile leptin arasında pozitif bir ilişki rapor edilmiştir. Başka bir çalışmada ise yüksek leptin konsantrasyonunun ateroskleroz gelişimi için risk faktörü olduğu ortaya konmuştur.





Kaynakça

1- Ghadge, A. A., & Khaire, A. A. (2019). Leptin as a predictive marker for metabolic syndrome. Cytokine, 121, 154735.

0 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi