OTC İlaçlar-2 ‘Ağrı ve Ateş Durumunda Kullanılan OTC Etken Maddeler’


Seda İpek - Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi-Eczacı/Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi

Geçtiğimiz yazıda (OTC İlaçlar-1) kullanım amaçlarına göre OTC ilaçları tablo halinde vermiştik. Şimdi bu ilaçların daha doğrusu etken maddeleri daha detaylı inceleyeceğiz. Öncelikle hatırlatma olarak ‘Kullanım Amaçlarına Göre OTC İlaçlar’ın tablosunu tekrar paylaşacağım.


Geçtiğimiz yazıda (OTC İlaçlar-1) kullanım amaçlarına göre OTC ilaçları tablo halinde vermiştik. Şimdi bu ilaçların daha doğrusu etken maddeleri daha detaylı inceleyeceğiz. Öncelikle hatırlatma olarak ‘Kullanım Amaçlarına Göre OTC İlaçlar’ın tablosunu tekrar paylaşacağım.


Aslında bu tabloda yer alanlar ilaçların içerisine giren etken maddelerdir. Bu yüzden bundan sonra ilaç yerine etken madde ifadesini kullanacağım.


Ağrı ve Ateş Durumunda Kullanılan Etken Maddeler


1)Asetaminofen


Non steroidal antiinflamatuvar grubunda olan asetaminofen ‘parasetamol’ adıyla da bilinmektedir. Antiinflamatuvar etkisi yok denecek kadar az olan asetaminofen ateş durumunda en çok reçete edilen etken maddelerden biridir. Aspirinle ortak olarak antipiretik (ateş düşürücü) ve analjezik (ağrı giderici) etkileri vardır. Bu etken madde az ve orta şiddetteki ağrıların giderilmesinde (başağrısı, menstrual periyod ağrıları, diş ve sırt ağrısı, osteoartrit, nezle ve grip ağrıları) ve ateşin düşürülmesinde kullanılır. Asetaminofenin kullanımı 1951 yılında FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından onaylanmıştır. Şurup, efervesan tablet, injeksiyon, suppozituvar gibi birçok ilaç formunun içerisinde yer almaktadır. Ayrıca bu etken madde alerji ilaçları, soğuk algınlığı ilaçları, uyku ilaçları gibi 600 den fazla OTC ilaçların içinde de kombine olarak bulunmaktadır. Genel olarak oral (ağızdan) yoldan kullanılan asetaminofen bazı durumlarda intravenöz (damar içi) olarak da kullanılmaktadır.

Asetaminofen Kullanımı Nasıl Olmalıdır?


Oral (ağızdan) yolla kullanılan asetaminofen bir bardak su ile yutulmalıdır. Kullanılırken ezilmemeli, parçalanmamalı ve bölünmemelidir. Ürünün paketinde yer alan KÜB/KT (Kısaürün bilgisi, kullanma talimatı) bilgisine bakılmalı ve dikkatlice okunmalıdır. Emin olunamayan durumlarda doktora ya da eczacıya danışılmalıdır. Doktorun yazdığı doz dışında fazladan asetaminofen dozu alınmamalıdır.

12 yaşından küçük çocuklarda kullanılacaksa 24 saatte 5 dozdan fazlası verilmemeli, doktorun çocuğun ağırlığı ve yaşı esas alarak yazdığı doz verilmeli ve bu doz dışına çıkılmamalıdır. Yetişkin grubu hastalarda ise bir günde kullanılabilecek maksimum doz 4000 mg dır.


Asetaminofen kullanımından sonra aşağıdaki belirtilerden biri ya da bir kaçı sizde mevcut olursa doktorunuzu arayıp durumu hemen bildirin:

- Bulantı

- Mide üst kısmında ağrı

- Kaşıntı

- İştahın azalması

- Koyu renki idrar

- Çamur kıvamında dışkı

- Sarılık (cilt ya da gözde)


Eğer derinizde kızarıklık ya da vücuda yayılan ve kabartı ve soyulmaya neden olan döküntü meydana gelirse asetaminofen kullanımını bırakmalısınız ve doktorunuza haber vermelisiniz.


Asetaminofene karşı alerjiniz varsa veya ciddi bir karaciğer rahatsızlığınız varsa asetaminofen kullanmamalısınız. Bu gibi durumlarda doktorunuza ilacı yazmadan önce durumunuzu bildirmelisiniz.

Ayrıca alkolik karaciğer rahatsızlığınız (siroz) varsa ya da bir günde üçten fazla alkollü içecek tüketiyorsanız doktorunuzun önerisi olmadan asetaminofen kullanmamalısınız.


Hamile iseniz, doktorunuz asetaminofen kullanımının sizin için güvenli olup olmadığına karar vermeden tek başınıza asetaminofen kullanımından kaçınmalısınız. Doktorunuz uygun gördüğü takdirde size asetaminofeni reçete edecektir.


Asetaminofen anne sütüne geçebilir. Eğer emzirme dönemindeyseniz doktorunuza durumu bilidrimelisiniz.


Doktor tavsiyesi olmadan 2 yaşından daha küçük çocuklarda asetaminofen kullanılmamalıdır.

En az 50 kilogram ağırlığında olan yetişkinler tek seferde 1000 mg dan fazla asetaminofen dozu almamalıdır. 1günde 4000 mg dan fazlası kullanılmamalıdır.


Asetminofen içeren diğer ilaçlarla beraber kullanımı ölümcül dozlara neden olabilir.


Yenidoğanlarda asetaminofen içeren damlalık ve oral şırınga formları mevcuttur. Sıvı formdaki asetminofen ise kullanımından önce mutlaka çalkalanmalıdır. Çiğnenebilir tablet formunda olanlarsa yutulmadan önce çiğnenmelidir.


Asetaminofen içeren ilacın dağılma/parçalanma ihtimaline karşı elimize aldığımızda ellerimizin kuru olmasına dikkat etmeliyiz. Normal tablet formunda olan asetaminofenin tamamını yutmadan önce çiğnemeden dilimize yerleştirmeli ve bir miktar orada çözünmesini bekledikten sonra bir bardak su ile yutmalıyız.


Suda çözünen granül formunda asetaminofeni kullanırken suda çözmeli ve çözdükten sonra hemen içilmelidir. Tüm dozu aldığımızdan emin olmak için aynı bardağa bir miktar daha su koyup karıştırıp tekrar içmeliyiz.


Aşağıdaki durumlarda asetaminofen kullanımını bırakın ve doktorunuzu arayın:

- Kullanımından 3 gün sonra devam eden ateş durumu

- Kullanımından 7 gün sonra devam eden ağrı durumu (çocuklarda ise 5 gün sonra)

- Deri döküntüsü, devam eden baş ağrısı, kızarıklık ya da şişlik durumunda,

- Semptomların daha kötüye gitme durumunda ya da yeni semptomların meydana gelmesi durumunda


Doktora gitmeden önce asetaminofen kullanımınız varsa bu durumu doktorunuza bildirmelisiniz. Çünkü aseaminofen kullanımı idrarda şeker gibi beklenmeyen laboratuvar sonuçlarına neden olabilmektedir.


Olası Yan Etkiler Nelerdir?

Asetaminofene karşı gelişen alerjik reaksiyonların belirtileri şunlardır:

- Ürtiker

- Nefes almada zorluk

- Yüz, dudak, dil ve boğazda şişlik


Bu belirtilerin olduğu durumlarda hastanelerin acil servisine başvurulmalıdır.