beyaz logo.png

Ratched ve Madde Bağımlılığı


 

Nagehan Uzuner - İletişim Doktora Adayı, İstanbul Bilgi Üniversitesi, İletişim Bilimleri Doktora Programı

 

2020 yılında Türkiye’de 16 ila 74 yaş grubundaki bireylerde internet kullanım oranı % 79,0 olurken, bu oranın erkeklerde %84,7, kadınlarda ise %73,3 olduğu bildirilmiştir. 2019 yılında Türkiye’de evden internete erişim oranı %88,3 iken bu oran 2020 yılında %90,7’ye çıkmıştır. 2020 yılında genişbant ile internete erişim sağlayan hanelerin %89,9 olduğu kaydedilirken, hanelerin %50,8’inin ADSL, kablolu internet, fiber vb. genişbant bağlantı ile internete eriştiği bildirilmiştir[1]. İstatistiklere bakıldığında Covid-19 pandemisinin ardından eğitim, eğlence ve alışveriş gibi ihtiyaçlara yönelik ekran başında geçirilen sürenin de gitgide artış gösterdiği ortadadır. Tıpkı Internet kullanımının artış hızında olduğu gibi uyuşturucu madde kullanımının da son yıllardaki artışıyla birlikte bu durumdan başta sosyo-ekonomik ve politik olmak üzere tüm sistemlerin yaygın bir şekilde etkilendiği gözlenmektedir.


Pandemide Madde Bağımlılığı


Yaşam biçimimizi derinden etkileyen Covid-19 pandemisi ile sağlık sistemleri çökme noktasına gelmiştir. Devlet başkanları ve sağlık otoriteleri kaynaklarını doğru kullanabilmek için günlerce #evdekal çağrısı yapmıştır[2]. Bu çağrıya istinaden sadece Instagram’da 5.8 milyon fotoğraf ve video içeriğinde #evdekal etiketi kullanılmıştır[3].


Pandemide tütün bağımlılığı oranlarının düştüğü görülürken[4], bu süreçte uyuşturucu madde üretimi, dağıtımı ve kullanımı da pandemiden fazlaca etkilenmiş, madde bağımlılığıyla mücadele eden bireylere yönelik hizmet ve bakımların yenilikçi uygulamalarla sürdürüldüğü bildirilmiştir[5]. Bu bilgilerin kaynağı -Avrupa’nın uyuşturucu ve uyuşturucu bağımlılığı hakkındaki bilgi ağı- Reitox; Avrupa Birliği üye devletleri, Türkiye, Norveç ve Avrupa Komisyonu’ndaki temas noktalarından oluşmaktadır. 2021 Avrupa Uyuşturucu Raporu’na göre iklim değişikliği, göç konusu, küreselleşme, bilgi teknolojilerindeki gelişmeler ve demografik değişimler ile madde bağımlılığı ve uyuşturucu pazarının daha da karmaşık hale geleceği ileri sürülmektedir. Yine aynı raporda tüm göstergelerin Avrupa’daki yasaklara ve kısıtlamalara rağmen tesiri çok yüksek olan uyuşturucu maddelerin de rahatlıkla bulunabildiğine değinilmiştir[5].


Avrupa Uyuşturucu Raporu’nda belirtildiği gibi çeşitliliği artan uyuşturucu maddelerin kullanım biçimleri gitgide daha da karmaşık bir boyuta ulaşmıştır. Uyuşturucu madde kullanımı sebebiyle çeşitli sağlık sorunları gelişmektedir. Terapötik kullanımdan saptırılan psikoaktif maddelerin kötüye kullanımı sağlık sorunlarının başlıca sebeplerindendir. Sentetik uyuşturucu maddelerin yarattığı riskler sebebiyle tüm dünyada bunları önlemeye yönelik farkındalık çalışmaları yapılmaktadır[5].


Pandemi sebebiyle uyuşturucu madde ticaretinde ağırlıklı olarak sosyal medya mesajlarının, çevrim içi platformların ve adrese teslimat hizmetlerinin kullanıldığı gözlenmiştir. Pandeminin uzun vadeli etkileri sebebiyle uyuşturucu madde ticaretinin de diğer alanlarda olduğu gibi dijitalleşeceği öngörülmektedir. Pandemi boyunca eğlence odaklı uyuşturucu madde kullanımı azalırken ev kullanımıyla ilişkili uyuşturucu madde kullanımının ise arttığı bilinmektedir. Uyuşturucu madde bağımlılığı olan bireylerle çevrim içi ortamda yapılan anket çalışmalarında alkol tüketiminin arttığı, LSD gibi psikedelik ve ketamin gibi disosiyatif uyuşturucu maddelerinin daha fazla kullanılmaya başlandığı bilgilerine ulaşılmıştır. Bu araştırmanın bulgularına göre ara sıra uyuşturucu kullanan bireylerin pandemide uyuşturucu madde kullanmayı azaltmış ya da bırakmış olabileceğine rastlanırken, daha yoğun uyuşturucu madde kullanan bireylerin ise tüketimlerinin artmış olabileceği tartışılmaktadır[5].


Pandemide uyuşturucu madde kullanımı kompleks bir hal almışken FutureBright ve Yeşilay’ın birlikte yaptığı iki aşamalı araştırmada pandeminin sigara üzerindeki etkileri saptanmıştır. Toplam 2 bin 456 katılımcı ile gerçekleştirilen bu çalışmada koronavirüsün vücuda verdiği zararlar sebebiyle sigarayı bırakma eğiliminin yüksek olduğu ileri sürülmektedir[4].


Torun ve Coşkunol’un yaptığı bir başka çalışma olan derlemede ise pandeminin madde kullanım bozuklukları ve psikiyatrik bakım üzerindeki etkileri araştırılmaktır. Koronavirüs sebebiyle sağlıklarına ve kariyerlerine yönelik kaygı ve korkularıyla yaşamak zorunda kaldıkları yaşamlarının sonucunda, psikolojik sorunları olan kişilerin psikolojik iyi oluş durumlarının pandemi sırasında kötüleşmiş olabileceği belirtilmektedir. Birçok uzman, pandeminin neden olduğu belirsizlik ve kaygı sebebiyle pandeminin uyuşturucu bağımlılığında küresel bir artışa yol açabileceğini öne sürmektedir. Bazı araştırmalar, katılımcıların çoğunun pandeminin bir sonucu olarak yaygın biçimde alkol, ilaç vb. maddeler kullanmaya başladığını ve pandeminin bunların kullanımını artırdığını göstermektedir. Pandemide bazı hastaneler madde kullanım bozukluğu olan bireyleri kabul etmeyip, hasta kabulünü reddederek veya geciktirerek kayıt kriterlerini değiştirmiştir. Bu nedenlerle tedavi süreçlerinde çeşitli değişiklikler olmuştur. Tele-tıp olarak da adlandırılan tele-sağlık, bilişim teknolojileri ile sağlık hizmetlerinin uzaktan sunulması olarak tanımlanırken pandemide tele-sağlık gibi uzaktan sağlık hizmetleri konusu çok daha önemli hale gelmiştir[6].


Gelelim henüz tele-tıp hizmetlerinin olmadığı, 2. Dünya Savaşı’ndan hemen sonra bir psikiyatri hastanesinde çalışmaya başlayan hemşire Mildred Ratched’ın karanlık öyküsünün anlatıldığı Ratched isimli diziye. Stres altında madde kullanımı artışının gözlemlenebileceği bu dizideki hastanede, insan beyni üzerine korkunç deneyler yapılmaktadır. Görünüşüyle mükemmel bir intiba yaratan Mildred, bir hemşirede aranacak tüm özelliklere sahip olduğunu ileri sürerek çeşitli entrikalarla hastanede çalışmaya başlar. İşe başlamasının hemen ardından, kısa bir süre içinde nörolojik ve psikiyatrik alanda hizmet veren bu hastaneye ve sağlık sisteminin içinde yer alan kişilerin hayatlarına sızmaya başlar. Böylece Mildred'ın güzel görünüşünün ardında yatan korkunç gerçekler de gün yüzüne çıkmaya başlar.



Ratched


Son dönemlerde hayatımızda daha çok yer kaplayan internet dizilerinden biri olan Ratched, Ken Kesey’in 1962 yılında yazdığı One Flew Over the Cuckoo’s Nest (Guguk Kuşu) romanından uyarlanmıştır. Tıp konulu bu dizi, temel olarak Amerikan psikolojik gerilim türündedir. Dizinin yaratılmasında rol oynayan öncü isim Evan Romansky iken, dizinin başrolündeki isim ise Sarah Paulson’dur. 18 Eylül 2020’de Netflix’te yayınlanmaya başlayan Ratched’da ağırlıklı olarak intihar, cinsellik, çıplaklık, argo ve madde kullanımı konuları işlenmektedir. Dizinin oyuncu kadrosunda; Finn Wittrock, Judy Davis, Sharon Stone ve Cynthia Nixon, Jon Jon Briones ve Charlie Carver gibi isimler yer almaktadır. Mildred’in Kuzey Kaliforniya’da Oregon’da bulunan bu hastanede çalışmaya başlamasından onbeş yıl öncesini de seyirciye sunan yönetmen, Ratched’ın çocukluğunda maruz kaldığı istismarlar sebebiyle şu an olduğu kişi olduğunu çerçevelemektedir. Ratched, temel olarak istismar ve gaddarlık edenlerin geçmişlerinde istismar edilmiş ve gaddarlığa maruz kalmış kişiler olduğunu, kötülerin doğuştan kötü olmadıklarını, bizzat yaşadıkları kötü tecrübeler sebebiyle sonradan kötü karakterlere dönüştüklerini ileri sürmektedir.


Mildred’in yapayalnızlığı, kendine bir yuva bulma arzusuna karışarak akıl almaz aksiyonlara neden olmaktadır. İlerleyen bölümlerde hastanenin yöneticisi Dr. Hanover da dahil dizideki tüm karakterlerin neden ve nasıl bu hale geldikleri anlaşılmaya başlanmaktadır. Sinemada yaratılmış Darth Vader ya da Hannibal Lecter gibi ikonik erkek kötüler arasında kendine yer bulan Mildred Ratched karakterinin, Alfred Hitccock’un gerilim tarzından etkilendiği görülmektedir. Dizide Psikiyatrik Rehabilitasyon Merkezi Yöneticisi Dr. Hanover’ın uyuşturucu madde bağımlılığı dikkatleri çekmektedir.


Dr. Hanover, -kullandığı uyuşturucuların etkisiyle- mani, bellek kaybı, (o yıllarda bir hastalık olarak görülen) eşcinsellik, çoklu kişilik bozukluğu, şizofreni, demans vb. hastalıkları tedavi ederken etik olmayan yollar seçmektedir." Eşcinselliğin tedavisi için hastalarına kaynar su ve buz terapisi uygulayan Dr. Hanover diğer hastalıkların tedavilerinde lobotomiye başvurabilmektedir. Daha evvel genç bir adama yanlış bir tedavi uygularken kontrolsüzce kullanılan uyuşturucu madde sebebiyle felaketlere yol açan Dr. Hanover’ın hayatı, başına konan ödül ile girebileceği kadar belaya girer[7]. Dizi, uyuşturucunun olumsuz etkilerinin çarpıcı bir şekilde sunulduğu ayna görevini üstlenir.


Sonuç niyetine


Covid-19 pandemisi sebebiyle hızla dijitalleşen dünyada pek çok meslek alanı yok olurken, ortaya yepyeni meslekler de çıktı. Yok olan iş kolları ve iş yapış biçimlerine rağmen önemi gitgide artan hemşirelik mesleği Ratched’da bambaşka bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Ratched popüler kültürden fazlaca esinlenip, izleyiciye aktarmak istediği mesajları abartarak yüksek tondan verse de güçlü oyuncu kadrosuyla en nihayetinde kendi tonunu bulan bir yapımdır. Dört rahibi öldürdüğü için idama mahkum edilip, hastanede tutulan esrarengiz adam -yarı evlatlık- Edmund ile Ratched’ın ilişkisi merak uyandırır. Modern tıpla beraber ortaya çıkan normalleştirme gayreti dizide akıl dışı pek çok durum ile defalarca eleştirilmektedir. Hastalara uygulanan şiddeti ve toplumsal baskıları bastıramayan dizi, sekanslar boyu karşılaşılan aşırılıklar yoluyla gümüş yemek takımları gibi parlatıldıkça parlatılır. Eşcinselliğe karşı takınılan tutumu yeniden tartışmaya açan dizide ilk kez hemşire Ratched’a hastaları koruduğu için sempati duyulur. Tezatlıklarla dolu karakteriyle Ratched’ın dizinin başlarında normalden çoktan saptığı ve hatta deliliğe kayabilmesiyle özünün bir türlü ve etraflıca ele alınamadığı görülmektedir. Ancak dizinin en düşündürücü yanlarından biri kullandığı uyuşturucu maddelerin etkisiyle lobotomi yoluyla hastalarını neredeyse birer bitkiye dönüştürmeye kalkışan Dr. Hanover’dır. Dizi neredeyse bir dönem dizisi olmasına rağmen, dekor ve kostümlerde kullanılan retro doku absürt tercihlerle süslenmiştir. Absürtlüklerin timsali olarak dizinin kötü annesi rolünde karşımıza çıkan Sharon Stone diziye yaraşır şekilde görkemli bir oyunculuk sergilemektedir. Yumuşaklığın bir anda sertliğe, şefkatin bir anda şiddete döndüğü dizide, intikam konusu sıklıkla ihanetle köpürtülmektedir. Sonuç olarak aksiyonlarla dolu dizi boyunca Hemşire Ratched’ın ataerkil düşüncelere ve toplumsal baskılara şiddetle karşı durduğu görülmektedir.





Referanslar

  1. Türkiye İstatistik Kurumu. (2020, Ağustos 25). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması, 2020. TÜİK. 23 Ağustos 2021 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Survey-on-Information-and-Communication-Technology-(ICT)-Usage-in-Households-and-by-Individuals-2020-33679 adresinden erişildi.

  2. Acıbadem Sağlık Grubu. (2020, Mart 2020). Evde Kal! acibademsaglikgrubu. 23 Ağustos 2021 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=LlRzb4IHkac adresinden erişildi.

  3. Instagram. #evdekal hashtag on Instagram. Instagram. 23 Ağustos 2021 tarihinde https://www.instagram.com/explore/tags/evdekal/ adresinden erişildi.

  4. Tütün Bağımlılığı Pandemide Sigara İçme Oranları Düştü. (Şubat 2021). Yeşilay. 25 Ağustos 2021 tarihinde https://www.yesilay.org.tr/tr/makaleler/pandemide-sigara-icme-oranlari-dustu adresinden erişildi.

  5. Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi. (2021, Haziran). Avrupa Uyuşturucu Raporu: Eğilimler ve Gelişmeler. 23 Ağustos 2021 tarihinde https://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/13838/2021.2256_TR_02.pdf adresinden erişildi.

  6. Torun, H.O., & Coşkunol, H. (2020). Lessons learned from a pandemic: Covid-19 and substance use. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 7(4), 277-281.

  7. Keshishian et al. (Yapımcı), Nelson Cragg (Yönetmen) Ratched [Dizi]. ABD: Netflix


119 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör