SMA Hastalığı ve Tipleri


Eda Altuntaş - İstanbul Üniversitesi, Biyoloji

Spinal (omurilik) Musküler (kas) Atrofi (normal büyüklükteki organın sonradan küçülmesi), kısa ve daha bilindik adıyla SMA, hareket sinir hücrelerinden kaynaklanan, istemli kasların güçsüzlüğüne, küçülmesine ve erimesine sebep olan X’e bağlı resesif, otozomal dominant veya vücutta en sık görülen formu otozomal resesif geçişli genetik sinir-kas hastalığıdır. [1,2]


Spinal musküler atrofi (SMA), hayatta kalma motor nöronu (SMN1) genindeki silinme veya mutasyonlarının sebep olduğu nöromüsküler bir hastalıktır. SMA hastalarının %95’i SMN1 geninde ekzon7’nin homozigot delesyonuna (kromozomun bir parçasının kopup kaybolmasıyla oluşan kromozom anomalisi) sahipken, hastaların %5’i SMN1 geninde heterezigot delesyona ya da nokta mutasyonlarına(DNA üzerinde meydana gelen değişiklik, bozukluk) sahiptir. Hastalığın teşhisi SMN1 geninde oluşan mutasyonlar ve delesyonlarla sağlanır. SMN1 geni, en fazla omurilikte bulunan iskelet kaslarının kasılması için beyin ve omurilikten sinyaller oluşturarak vücudun hareketini sağlayan ve daha çok motor nöron olarak bilinen özel sinir hücreleri için fonksiyonel SMN proteinlerinin üretimini gerçekleştirmektir. SMN2 ise motor nöronların çalışması için gerekli olan SMN proteinin bileşenidir ve iskelet kaslarının kasılması için gerekli sinyalleri oluşumunda görev yapar. İnsanlar hücrelerinin her birinde SMN1 ve SMN2 geninin kopyasını taşır. SMA’ lı hastada SMN2 kopyası fazlalığı semptomları hafifleştirir ve hastada SMN2 kopyası azaldığında SMN1 geni eksikliğinde hastalık ölümcül boyut taşımaya başlamaktadır. [1,3,4]

SMA hastalığı olan bireylerde, SMN1 geninde oluşan delesyonlar veya nokta mutasyonların sebebiyle fonksiyonel olmayan SMN proteinleri üretilir bu da; gevşek kas yapısı, kuvvetsizlik, kol-bacak hareketlerinde azalma, istemli kas hareketleri; başını dik tutma, emekleme, yürüme, ayağa kalkma gibi fonksiyonlarda, nefes almayı ve yutkunabilmeyi sağlayan kaslarda problemler, kilo almada zorluk, uyku bozuklukları, skolyoz, gibi belirtilerin ortaya çıkmasının sebebidir. Bağırsak ve mesane fonksiyonları gibi iradedışı durumlarla ilgili kaslar bu hastalıkta etkilenmez, işitme ve görme duyuları sağlamdır. Yapılan araştırmalar SMA'lı hastalarının zekalarının normal veya normalin üzerinde olduğunu göstermiştir. [4-6]


Şekil1:SMA resesif(çekinik) olarak aktarılan genetik bir sinir kas hastalığıdır.[6]

Hastalıkta görülen rahatsızlıkların şiddeti, SMA’nın başlangıç yaşı, ölüm yaşı ve hastanın sahip olduğu motor fonksiyonlara göre Uluslararası SMA Birliği klinik olarak SMA hastalarını dört tip gruba ayırmıştır. [2,6]


Tip I SMA (Werdnig-Hoffmann)


Spinal müsküler atrofi tipinin en ağır ilerleyen hastalığıdır. Hastalık doğum öncesi dönemde ve hayatın ilk 6 aylık döneminde başlar. TipI SMA hastalığı olan doğum öncesi bebeklerin anneleri hamileliklerinin son dönemlerinde bebek hareketlerinin azalma olduğunu fark edebilirler ve bebekler doğduklarında hiçbir destek olmadan oturamazlar, başlarını kaldıramazlar, emmede ve yutmada zorluk çekerler, solunum kaslarının hastalıktan etkilenmesi nedeniyle öksürmede güçlük çekerler ve solunum yolu enfeksiyonları sebebiyle iki yıldan fazla yaşayamazlar. Bütün bunlardan ayrı olarak, TipI SMA hastası bebeklerin yüz refleksleri, harekeleri normal, bakışları canlı ve göz kontağı kurarlar.. Beyin fonksiyonları etkilenmediği için çevreye olan dikkatlerinde bir bozulma yoktur. İletişim becerileri güçlüdür. [4,5,7]


TİP II SMA (Ara form, İntermediate form)


Tip II SMA hastalarında belirtiler doğumdan sonra 6. aydan sonraki evrede, emeklemiş ama asla yürüyememiş çocuklarda 1,5 yaşına kadar görülen SMA tipidir. Öncesinde bebeklerin gelişimi normaldir. Bu hastalarda TipI SMA’ dan farklı olarak baş kontrolleri vardır ve desteksiz oturabilirler. Bu tipteki SMA hastalarının çoğu yardım olmadan ayakta durmayı ve yürümeyi başaramaz, desteksiz yatma pozisyonundan oturma pozisyonuna geçemezler, solunum yolu enfeksiyonlarına karşı dirençli değillerdir. Skolyoz(omurga eğrilikleri), el, ayak ve göğüs kafesinde anormallikler görülebilir. [4,8]


TİP III SMA (Kugelberg-Walender)


SMA tip-3 çocuklar doğum sırasında ve sonrası normaldirler, belirtiler 18. aydan sonra başlar ve daha hafif seyirlidir. Hastalar kendi başlarına yardımsız yürüyebilir ama merdiven çıkma gibi eylemlerde zorluk çekerler. Hastaların çoğu yaşamın ilerleyen zamanlarında tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyar. İlk belirtiler çok hafif olduğu için genellikle hastalık gözden kaçabilir. Hasta bireyler yaşıtlarıyla benzer fiziksel aktiviteleri gösteremez. Bu duruma örnek olarak, çocuk emeklerken ve yürürken kendi yaşıtlarından, kendi gelişimi için gerekli olan aktivitelerden geri kalır. Hastaların yürüyebilmesine karşın kas zaafları mevcuttur. Hastalık zamanla ilerledikçe bacak ve kalça kaslarındaki kuvvetsizlik koşmayı engeller dolayısıyla düşmeler sık olarak görülür, yürüme güçleşir. [1,4,6]


TİP IV SMA (Erişkin Tip SMA)


Tip-4 SMA yetişkinlikte ortaya çıkar. Hastalığın başlangıcı ve ilerlemesi yavaştır, duraklamalar da görülebilir. TipIV erişkin SMA hastaları genellikle yürüyebilir; az sayıdaki erişkin tip SMA hastası tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyar. Kollar ve bacaklarda seyirme, kuvvetsizlik, titreme, skolyoz görülür. Solunum ve yutkunma fonksiyonlarında kullanılan kaslar, tip 4 hastalarında ender olarak etkilenir. Kaslarda meydana gelen erime ve kuvvetsizlik; kolların ve bacakların gövdeye yakın bölgelerinde daha fazladır ve yavaş olarak yayılır. [1,7]





Referanslar

1-Canpolat, M., Bayram, A. K., BAHADIR, O., Hüseyin, P. E. R., Gümüş, H., Dundar, M., & Kumandaş, S. (2016). Spinal Musküler Atrofi Olgularının Klinik Özellikleri. Güncel Pediatri, 14(1), 18-22.

2- BORA, E. (2007). Spinal muskuler atrofili olgularda Survival Motor Neuron Gen 1 (SMN1) delesyon sıklığı.

3- Nash, L. A., McFall, E. R., Perozzo, A. M., Turner, M., Poulin, K. L., De Repentigny, Y., ... & Kothary, R. (2017). Survival Motor Neuron Protein is Released from Cells in Exosomes: A Potential Biomarker for Spinal Muscular Atrophy. Scientific reports, 7(1), 1-15.

4-SMA Hastalığı Tipleri - Eskişehir SMA Hastalığı ile Mücadele Derneği. (nd). Https://www.sma.org.tr/sma-tipleri adresinden erişildi.

5- SEL, S. K., KASAP, H., Filiz, K. O. Ç., & GÜZEL, A. İ. (2012). Spinal Müsküler Atrofi ve Moleküler Genetiği. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 21(1), 1-26.

6- Gendun. (2020, 25 Şubat). Spinal Müsküler Atrofi (SMA). 24 Ağustos 2020 tarihinde https://www.genetikdunyasi.com/spinal-muskuler-atrofi/ adresinden erişildi.

7- Ferrari, E. T. (2010). Atrofia muscular espinal infantil. Protoc diagn ter pediatr, 1, 125-30.

8-Florence.com.tr. 24 Ağustos 2020 tarihinde https://www.florence.com.tr/sma-hastaligi-nedir adresinden erişildi.

Şekil1:Gendun. (2020, 25 Şubat). Spinal Müsküler Atrofi (SMA). 24 Ağustos 2020 tarihinde https://www.genetikdunyasi.com/spinal-muskuler-atrofi/ adresinden erişildi.


65 görüntüleme

Türkiye'nin Tek Popüler Genetik Bilim Dergisi

Bezelye Dergi ISSN: 2587-0173

Bizi Takip Et
  • Beyaz Facebook Simge
  • Beyaz Instagram Simge
  • White Twitter Icon
  • Icon-gmail
  • kisspng-white-logo-brand-pattern-three-d
  • images
  • medium
  • Dergilik
  • YouTube

© 2019 by Bezelye Dergi